Deklaracja użycia AI w rozprawie i artykule: wzory i zasady wydawców

👁 114 przeczytań

Deklaracja użycia AI w rozprawie albo artykule ma odpowiedzieć na trzy pytania: jakie narzędzie, do czego dokładnie i jak sprawdziłeś wynik. Miejsce i forma zależą od odbiorcy - w artykule od wydawcy (np. Elsevier chce osobnej sekcji przed bibliografią, IEEE - wpisu w podziękowaniach, COPE - opisu w metodach), w rozprawie od szkoły doktorskiej i promotora.

To poradnik z serii AI w edukacji dla doktorantów. Stan na 12 października 2026. Zasady wydawców i uczelni streszczam z ich stron odczytanych tego dnia; wzory niżej są propozycjami do dopasowania, nie oficjalnymi formularzami.

Kto określa wymagania

• Rozprawa doktorska - przepisy uczelni, szkoły doktorskiej i rady dyscypliny oraz ustalenia z promotorem. Rozprawę i tak sprawdza się w Jednolitym Systemie Antyplagiatowym (art. 188 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce), więc lepiej, by deklaracja zgadzała się z tym, co pokaże raport.
• Przykład uczelni - rekomendacje Senatu Politechniki Warszawskiej (stanowisko nr 1/L/2024 z 27 marca 2024) obejmują wprost doktorantów: autor nie jest autorem treści wytworzonych przez GenAI, więc trzeba je wyraźnie oznaczyć z podaniem źródła. Na UW uchwała nr 75 URK (w mocy od 1.10.2026) każe opisać AI w pracy dyplomowej we wstępie albo w rozdziale o metodach - dotyczy prac dyplomowych, nie rozpraw, ale to dobra wskazówka, gdzie szukać miejsca.
• Artykuł - instrukcja dla autorów konkretnego czasopisma, a za nią polityka wydawcy. Formularz zgłoszeniowy i tekst manuskryptu to często dwa osobne miejsca do wypełnienia.

Co mówią wydawcy i organizacje

Elsevier podaje gotowe zdanie startowe: „During the preparation of this work the author(s) used [NAME OF TOOL/SERVICE] in order to [REASON]”, a w drugim zdaniu autor potwierdza, że przejrzał i w razie potrzeby poprawił treść oraz bierze za nią pełną odpowiedzialność. ICMJE ostrzega, że nieujawnienie AI może wymagać działań naprawczych i zostać uznane za nierzetelność.

Jak przygotować deklarację krok po kroku

1. Prowadź rejestr od początku pracy. Po każdym istotnym użyciu AI jeden wiersz: data, narzędzie i model (jeśli widać), co przekazałeś, co dostałeś, gdzie trafił wynik, jak go sprawdziłeś.
2. Rozdziel role AI. Redakcja języka, tłumaczenie, kod, analiza danych i ilustracje to różne rzeczy. Jedno zbiorcze „wsparcie redakcyjne” ukrywa istotne użycia.
3. Sprawdź wymagania odbiorcy: miejsce (metody, podziękowania, osobna sekcja, formularz), wymagany zakres i to, czy trzeba dołączyć prompty.
4. Napisz deklarację z rejestru, nie z pamięci. Każde zdanie o weryfikacji musi odpowiadać czynności, którą naprawdę wykonałeś.
5. Uzgodnij ze współautorami. Poproś o potwierdzenie faktów, nie tylko brzmienia - ktoś mógł użyć AI przy swojej części.
6. Porównaj z resztą tekstu. Metody, podpisy rycin i deklaracja nie mogą opisywać różnych ról narzędzia.

Gotowe wzory do dopasowania

Rozprawa - redakcja językowa:

Podczas przygotowania rozprawy korzystałem(-am) z [usługa/model, data lub okres] w zakresie redakcji językowej [wskazane rozdziały]. Narzędzie otrzymywało fragmenty mojego tekstu i proponowało zmiany stylistyczne i gramatyczne. Każdą propozycję porównałem(-am) z oryginałem pod kątem zachowania znaczenia i terminologii; przyjęte zmiany wybrałem(-am) samodzielnie. Narzędzie nie generowało treści merytorycznych, analiz ani źródeł.

Artykuł - tłumaczenie własnego tekstu (po angielsku):

An AI tool ([service and model]) was used to translate author-written passages from Polish into English in [sections]. The translation was checked against the original by [authors] for accuracy of meaning and disciplinary terminology. The authors made all final editorial decisions and take full responsibility for the content.

Kod i analiza:

W przygotowaniu kodu do [zadanie] wykorzystano [narzędzie/model]. Pomoc obejmowała [dokładny zakres]. Kod przejrzał(a) [osoba] i sprawdził(a) za pomocą [wykonane testy]. Skrypty i opis środowiska są dostępne w [repozytorium]. Decyzje dotyczące metody i interpretacji wyników podjęli autorzy.

Pierwsza osoba we wzorach należy do autora oświadczenia. Ostatnie zdanie każdego wzoru zostaw tylko wtedy, gdy jest prawdziwe. Jeśli model był częścią metody badawczej (np. klasyfikował dane), krótka deklaracja to za mało - szczegóły, polecenia i sposób walidacji idą do rozdziału o metodach.

Prompt do sprawdzenia deklaracji

Sprawdź poniższą deklarację użycia AI pod kątem brakujących informacji.
Wymagania odbiorcy (wklejony fragment): [tekst instrukcji]
Deklaracja: [treść]
Wskaż: czego brakuje (narzędzie, zakres, część pracy, sposób weryfikacji), które zdania są ogólnikami i czy deklaracja trafia we wskazane miejsce.
Nie dopisuj narzędzi ani kontroli, których nie wymieniłem(-am). Zwróć najpierw pytania, potem ostrożną redakcję.

Zdania, które nic nie mówią

• „AI pomogła w pracy” - przy jakiej czynności?
• „Wszystko zostało sprawdzone” - przez kogo i jak?
• „Użyto tylko korekty” - czy obejmowała tłumaczenie albo przepisanie akapitów?
• „Model nie popełnił błędów” - to zapewnienie, nie opis kontroli.

Jeśli cytujesz albo analizujesz odpowiedź czatu w treści, sama deklaracja nie wystarczy - potrzebny jest zapis bibliograficzny, opisany w tekście jak cytować ChatGPT i inne AI.

Najczęstsze pytania

Czy istnieje jeden wzór deklaracji do pracy doktorskiej?

Nie ma ogólnopolskiego wzoru. Wymagania ustala uczelnia lub szkoła doktorska, a wzory z tego tekstu są materiałem roboczym.

Czy wystarczy napisać „korzystano z ChatGPT”?

Nie. Dodaj zakres działania, część pracy i sposób kontroli; jeśli model miał kilka ról, opisz je osobno.

Czy trzeba deklarować sprawdzanie gramatyki?

Według Elsevier i Wiley podstawowa korekta pisowni i gramatyki nie wymaga ujawnienia, IEEE je zaleca. Uczelnia może mieć ostrzejsze zasady, więc w rozprawie zapytaj promotora.

Co, jeśli nie pamiętam wersji modelu?

Sprawdź historię konta i zapisane rozmowy. Jeśli nie da się tego ustalić, napisz o tym wprost i podaj usługę oraz okres użycia - nie wpisuj nazwy „na oko”.

Czy deklaracja legalizuje każde użycie AI?

Nie. Najpierw sprawdź, czy dane użycie jest dozwolone, potem je opisz. Ujawnienie nie zastępuje kontroli treści.

Czytasz Promptowego częściej? Dodaj go do preferowanych źródeł w Google, a nowe teksty będą wyżej w Twoich wynikach.

Źródła

• AI use by authors (ICMJE, odczyt 12.10.2026)
• Authorship and AI tools - stanowisko (COPE, odczyt 12.10.2026)
• Generative AI policies for journals (Elsevier, odczyt 12.10.2026)
• Research Integrity and Publishing Ethics - AI (Wiley, odczyt 12.10.2026)
• Submission and Peer Review Policies (IEEE Author Center, odczyt 12.10.2026)
• Editorial policies - Artificial Intelligence (Springer Nature / Nature Portfolio, odczyt 12.10.2026)
• Rekomendacje dotyczące korzystania z GenAI, załącznik do stanowiska Senatu nr 1/L/2024 (Politechnika Warszawska, 27.03.2024)
• Uchwała nr 75 URK o korzystaniu z narzędzi SI w procesie kształcenia (Uniwersytet Warszawski, 11.09.2026)
• JSA - podstawy prawne (OPI PIB, odczyt 12.10.2026)

Zobacz też: Artykuł naukowy po angielsku z AI i Które AI do rozprawy doktorskiej.