Ustawa o systemach sztucznej inteligencji: kary od 28.10

👁 123 przeczytań

Ustawa o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003) obowiązuje od 11 sierpnia 2026, ale jej najostrzejsza część zaczyna działać 28 października 2026. Od tego dnia Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) może kontrolować firmy, przyjmować skargi, prowadzić postępowania i nakładać kary. Przeczytałem tekst ogłoszony w ISAP i zebrałem, co się zmienia, z numerami artykułów. Na końcu jest lista rzeczy do zrobienia w firmie przed 28.10.

To nie jest porada prawna. Opisuję przepisy tak, jak je czytam, i podaję numery artykułów, żeby każdy mógł sprawdzić je sam. Szerszy obraz unijnych przepisów jest w moim przewodniku po AI Act, a pełny opis ustawy w tekście AI Act w Polsce.

Co dokładnie zmienia się 28 października

Ustawa weszła w życie 14 dni po ogłoszeniu, czyli 11 sierpnia 2026. Art. 127 odroczył jednak część przepisów o 3 miesiące od ogłoszenia (27.07.2026). ISAP podaje wprost datę 28 października 2026.

Obowiązki z samego AI Act działają niezależnie od polskiej ustawy. Zakazane praktyki obowiązują od 2 lutego 2025, a obowiązki przejrzystości z art. 50 od 2 sierpnia 2026. Polska ustawa daje organ, który może to egzekwować.

Kogo dotyczy ustawa

Art. 3 odsyła do art. 2 ust. 1 AI Act. W praktyce ustawa obejmuje dostawców systemów AI, firmy i instytucje, które takich systemów używają w swojej działalności, importerów, dystrybutorów i przedstawicieli dostawców spoza UE. Przepisy o systemach AI stosuje się też do modeli ogólnego przeznaczenia (art. 3 ust. 2).

Ustawa nie obejmuje osoby prywatnej, która używa AI wyłącznie do celów osobistych, niezwiązanych z działalnością gospodarczą, zarobkową ani rolniczą (art. 3 ust. 1 pkt 1). Jeśli prowadzisz jednoosobową firmę i piszesz w ChatGPT oferty dla klientów, to już działalność. Wyłączone są też sprawy obronności i bezpieczeństwa państwa (art. 2).

KRiBSI: kto to jest i co kontroluje

Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji to polski organ nadzoru rynku AI i pojedynczy punkt kontaktowy dla Unii (art. 5). Ma 7 członków (art. 19):

• przewodniczącą, powoływaną przez Sejm za zgodą Senatu na 5 lat (art. 28),
• dwóch zastępców wybranych w naborze,
• po jednym przedstawicielu Prezesa UOKiK, KNF, KRRiT i Prezesa UKE.

Przy Komisji działa Rada, czyli ciało doradcze z 9-15 członków wskazanych m.in. przez Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Rzecznika MŚP, Głównego Inspektora Pracy, izby gospodarcze i uczelnie (art. 45).

Przewodnicząca jest już powołana. Sejm wybrał Pamelę Krzypkowską 18.09.2026 (271 głosów za, 24 przeciw, 140 wstrzymujących się), a Senat zgodził się 24.09.2026. Obie uchwały są w Monitorze Polskim z 25.09.2026 (M.P. poz. 945 i 946). Ustawowy termin powołania mijał 11.10.2026 (art. 125 ust. 2), więc został dotrzymany. Krzypkowska kierowała wcześniej Departamentem Badań i Innowacji w Ministerstwie Cyfryzacji i odpowiadała m.in. za model PLLuM.

Na przesłuchaniu w Senacie zapowiedziała, co trafi do pierwszego planu kontroli: zakazane systemy rozpoznające emocje w miejscu pracy oraz narzędzia do tworzenia CSAM i aplikacje „rozbierające” zdjęcia (rp.pl, 15.09.2026). Po wyborze dodała oznaczanie deepfake’ów (rp.pl, 18.09.2026).

Jak wygląda kontrola

• Komisja zawiadamia firmę co najmniej 7 dni przed kontrolą (art. 49 ust. 2).
• Kontrola jest z zasady zdalna (art. 49 ust. 3). Wejście do siedziby jest możliwe, gdy system może zaszkodzić życiu, zdrowiu, bezpieczeństwu lub prawom ludzi (art. 49 ust. 4).
• Kontrolujący może żądać dokumentów, korespondencji elektronicznej, dostępu do systemów informatycznych i chmury oraz wyjaśnień, a także nagrywać czynności (art. 52).
• Kto utrudnia kontrolę, podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny (art. 112). Tak samo, kto nie wykonuje decyzji o wycofaniu groźnego systemu (art. 113).

Kary: ile i za co

Polska ustawa nie wymyśla własnych stawek. Art. 104 ust. 1 odsyła do rozdziału XII AI Act, a euro przelicza się po średnim kursie NBP z 28 stycznia danego roku (art. 104 ust. 4). W 2026 r. to 4,2009 zł (tabela NBP 018/A/NBP/2026).

Małe i średnie firmy płacą niższą z dwóch kwot, a nie wyższą (art. 99 ust. 6 AI Act). Po Digital Omnibus (rozporządzenie 2026/1744) tę samą ulgę przy dwóch niższych progach kar dostały też firmy z kategorii „small mid-cap”, czyli większe od MŚP, ale wciąż niewielkie (nowy art. 99 ust. 6a). Szczegóły kar opisałem w tekście AI Act: kary.

Co łagodzi karę

• Ostrzeżenie. Przed karą Komisja może wydać ostrzeżenie z listą działań naprawczych. Firma ma 21 dni, żeby odpowiedzieć, co zrobiła (art. 61).
• Szybka naprawa. Jeśli firma wykona zalecenia z ostrzeżenia w ciągu 3 miesięcy od decyzji o karze, a naruszenie nie spowodowało śmierci ani poważnego uszczerbku na zdrowiu, kara może spaść o 10-50% (art. 107 ust. 1).
• Układ. Firma, która przestała naruszać przepisy i ujawniła okoliczności, może zawrzeć układ z Komisją. Kara spada wtedy o 20-70%, a przy samodzielnym zgłoszeniu naruszenia o 30-90% (art. 70 ust. 6 i art. 84).
• Raty i odroczenie na wniosek (art. 107 ust. 2).

Karę płaci się w 30 dni od uprawomocnienia decyzji (art. 104 ust. 5). Odwołanie przysługuje do Sądu Okręgowego w Warszawie, czyli sądu ochrony konkurencji i konsumentów (art. 109). Jeśli firma nie poda danych o obrocie w 14 dni, Komisja oszacuje je sama (art. 105). Decyzje trafią do Biuletynu Informacji Publicznej, a Komisja prowadzi publiczny wykaz ukaranych systemów z nazwą systemu i operatora (art. 66).

Skarga na system AI: jak ją złożyć

Od 28.10.2026 skargę do KRiBSI może złożyć każdy: osoba prywatna, firma albo organizacja (art. 59 ust. 1). Skarga powinna zawierać (art. 59 ust. 2):

1. nazwę lub opis systemu AI i, jeśli się da, nazwę i adres firmy, która za nim stoi,
2. opis faktów i powód, dla którego uważasz, że system narusza AI Act lub ustawę,
3. inne informacje, np. zrzuty ekranu i daty.

Skargę składa się elektronicznie, a papierowo tylko wtedy, gdy nie da się inaczej (art. 59 ust. 3). Komisja prowadzi rejestr skarg (art. 6 pkt 12). Jeśli uzna, że mogło dojść do naruszenia, wszczyna postępowanie z urzędu (art. 58 pkt 1 lit. b), które może trwać najwyżej 6 miesięcy (art. 60 ust. 3). Gdy system bezpośrednio zagraża ludziom, Komisja ma 7 dni na postępowanie i może nakazać wycofanie systemu z natychmiastową wykonalnością (art. 63).

Opinia indywidualna za 150 zł

To w mojej ocenie najbardziej praktyczne narzędzie ustawy. Firma, która nie wie, czy jej system podlega danemu obowiązkowi, może zapytać KRiBSI o wiążącą opinię (art. 8-18). To moja opinia.

• Opłata: 150 zł (art. 11).
• Termin: 30 dni, w sprawach szczególnie skomplikowanych 60 dni (art. 12 ust. 1).
• Brak odpowiedzi w terminie oznacza opinię zgodną ze stanowiskiem wnioskodawcy (art. 12 ust. 3).
• Opinia wiąże Komisję i inne organy w tej sprawie (art. 13).
• Kolejny wniosek ten sam podmiot może złożyć najwcześniej po 30 dniach (art. 9 ust. 5).

Piaskownica regulacyjna

Przepisy o piaskownicy działają już od 11 sierpnia. Firma wybrana w konkursie może przez 6-12 miesięcy testować system AI z odstępstwem od części wymogów AI Act albo ze wsparciem przy dochodzeniu do zgodności (art. 91). Mikro, małe i średnie firmy nie płacą za udział (art. 93 ust. 1). Samorządy zapłacą najwyżej dwukrotność płacy minimalnej, pozostali najwyżej czterokrotność, czyli przy płacy minimalnej 4806 zł w 2026 r. odpowiednio do 9612 zł i 19 224 zł. Dokładne stawki ustali rozporządzenie ministra (art. 93 ust. 2-4). Uczestnik piaskownicy dostaje opinię indywidualną w 14 dni (art. 101). Unia wymaga, żeby każdy kraj miał działającą piaskownicę AI do 2 sierpnia 2027 (art. 57 AI Act po Omnibusie).

Co zrobić w firmie przed 28 października

To moja lista, nie porada prawna. Ułożyłem ją pod firmy, które używają gotowych narzędzi AI, a nie budują własnych modeli.

1. Spisz systemy AI, których używasz: czaty, asystenci w CRM, rekrutacja, monitoring, generatory grafik. Przy każdym zapisz dostawcę i cel.
2. Sprawdź zakazy z art. 5 AI Act. Rozpoznawanie emocji pracowników czy kandydatów jest zakazane (poza celami medycznymi i bezpieczeństwa) i będzie w pierwszym planie kontroli.
3. Oznacz chatboty i treści AI. Klient musi wiedzieć, że rozmawia z maszyną, a deepfake’i wymagają oznaczenia (art. 50). Szczegóły są w tekście o oznaczaniu deepfake’ów.
4. Zadbaj o kompetencje w zakresie AI u osób, które pracują z tymi systemami, i zapisz, jak to zrobiłeś. Obowiązek istnieje od lutego 2025, a Omnibus złagodził jego brzmienie (opis tutaj).
5. Przygotuj teczkę na kontrolę: listę systemów, umowy z dostawcami, instrukcje, zapisy o szkoleniach. Kontrola zdalna oznacza, że dokumenty trzeba mieć w formie elektronicznej.
6. W sprawach granicznych złóż wniosek o opinię indywidualną od 28.10. Za 150 zł masz wiążącą odpowiedź.
7. Sprawdź terminy na grudzień. 2.12.2026 wchodzą nowe zakazy (aplikacje „rozbierające”, CSAM) i obowiązek znakowania treści generatywnych w systemach wprowadzonych przed 2.08.2026. Kalendarz jest w tekście AI Act: terminy.

Terminy w jednym miejscu

Wszystkie terminy AI, także konferencje i premiery modeli, zbieram w kalendarzu AI.

Najczęstsze pytania

Od kiedy obowiązuje ustawa o systemach sztucznej inteligencji?

Od 11 sierpnia 2026. Przepisy o kontrolach, skargach, karach i opiniach indywidualnych działają od 28 października 2026 (art. 127).

Jakie kary grożą za naruszenie ustawy o AI?

Do 35 mln euro albo 7% światowego obrotu za zakazane praktyki, do 15 mln euro albo 3% za inne obowiązki i do 7,5 mln euro albo 1% za mylące informacje. MŚP płacą niższą z kwot.

Co to jest KRiBSI?

Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, polski organ nadzoru nad AI. Kieruje nią Pamela Krzypkowska, powołana we wrześniu 2026.

Czy ustawa dotyczy mnie, jeśli używam ChatGPT prywatnie?

Nie. Ustawa wyłącza osoby, które używają AI wyłącznie do celów osobistych, niezwiązanych z działalnością gospodarczą ani zarobkową (art. 3 ust. 1 pkt 1).

Jak złożyć skargę na system AI?

Od 28.10.2026 elektronicznie do KRiBSI. Podaj nazwę systemu, firmę, jeśli ją znasz, opis faktów i powód, dla którego uważasz, że system narusza przepisy (art. 59).

To nie jest porada prawna. Tekst opisuje przepisy według stanu na 29 września 2026. W konkretnej sprawie skonsultuj się z prawnikiem albo złóż wniosek o opinię indywidualną do KRiBSI.