AI w medycynie: gdzie działa, co wolno w Polsce i czego nie robi

👁 112 przeczytań

AI w medycynie działa dziś w kilku konkretnych miejscach: czyta mammografie i zdjęcia RTG, spisuje rozmowę lekarza z pacjentem, sortuje zgłoszenia i przeszukuje literaturę. W Polsce w 2026 ruszyła ustawa o e-zdrowiu z Platformą Usług Inteligentnych, a AI Act zalicza część systemów medycznych do wysokiego ryzyka. Poniżej mapa zastosowań z wynikami badań, przepisy obowiązujące w Polsce i granice: czego AI w gabinecie nie robi i robić nie może.

Mapa zastosowań: co jest w użyciu, co w badaniach

Najbardziej dojrzała jest analiza obrazów. Algorytmy do mammografii, RTG klatki piersiowej, tomografii w udarze i wykrywania złamań mają certyfikaty wyrobów medycznych i działają w szpitalach w Europie. Drugi obszar to dokumentacja: systemy „ambient scribe” nagrywają wizytę i piszą notatkę do zatwierdzenia. Trzeci to wyszukiwanie wiedzy, np. OpenEvidence, które według producenta odpowiada na pytania kliniczne z odwołaniami do publikacji; o darmowym dostępie dla lekarzy w 100 krajach pisaliśmy w tekście o OpenEvidence.

W badaniach, a nie w rutynie, pozostają: triaż na SOR prowadzony przez model językowy, chatboty stawiające diagnozę pacjentom oraz odkrywanie leków, gdzie AI projektuje cząsteczki, ale każda i tak przechodzi pełne badania kliniczne. Google pokazał AMIE, system do konsultacji wideo, który opisujemy w tekście o AMIE; to nadal prototyp badawczy. Dlaczego najbardziej użyteczne są nudne zastosowania, tłumaczy tekst AI w medycynie będzie nudniejsze.

Dowody zamiast obietnic

Gdzie AI myli się częściej niż lekarz? W MASAI odsetek fałszywie dodatnich rósł w grupie AI u kobiet po 60. roku życia. W badaniu Goha problemem nie był model, tylko współpraca: lekarze nie ufali podpowiedziom albo trzymali się własnej pierwszej hipotezy. Asystenci dokumentacji potrafią pomylić lek lub dawkę, co opisujemy w tekście o błędach w dokumentacji. Szczegóły MASAI są w tekście o badaniu MASAI.

Polska: NFZ, e-zdrowie, certyfikaty, AI Act

Ustawa z 15 maja 2026 o zmianie niektórych ustaw w związku z rozwojem usług e-zdrowia (Dz.U. poz. 791) wprowadziła Platformę Usług Inteligentnych, prowadzoną przez Centrum e-Zdrowia. Minister Zdrowia opublikował informację o pięciu Usługach Diagnostyki Cyfrowej: wykrywanie zmian nowotworowych piersi w mammografii, zmian patologicznych w RTG klatki piersiowej, zmian pourazowych kości w RTG oraz dwie usługi na tomografii (rak płuca, udar niedokrwienny). Dostęp, bezpłatny dla placówek, ma otrzymać maksymalnie 400 szpitali finansowanych ze środków publicznych; budżet z KPO to 150,6 mln zł, a start zapowiedziano na 2026 rok (komunikat MZ z 22 września 2026).

Oprogramowanie wspierające diagnozę jest wyrobem medycznym w rozumieniu rozporządzenia MDR (reguła 11 klasyfikacji), więc musi mieć certyfikat CE wydany po ocenie zgodności, zanim trafi do szpitala. AI Act dokłada drugą warstwę: system AI będący elementem bezpieczeństwa wyrobu medycznego jest systemem wysokiego ryzyka z załącznika I, a triaż pacjentów w ratownictwie i ocena uprawnień do świadczeń zdrowotnych są wymienione w załączniku III (pkt 5 lit. a i d). Po rozporządzeniu 2026/1744 (Digital Omnibus) obowiązki dla załącznika III obowiązują od 2 grudnia 2027, a dla AI w wyrobach medycznych od 2 sierpnia 2028. Listę z załącznika III omawiamy w tekście o systemach wysokiego ryzyka.

Narzędzia dla lekarzy: zasady bezpiecznego użycia

• Dane pacjenta nie trafiają do publicznych chatbotów. ChatGPT czy Gemini w wersji konsumenckiej nie mają umowy powierzenia danych z placówką; opis przypadku bez danych identyfikujących to minimum, a lepiej wersja dla firm z wyłączonym uczeniem na danych.
• Asystent dokumentacji wymaga zgody pacjenta na nagrywanie i przeczytania notatki przed podpisem; badania NEJM AI pokazały, że korzyść rośnie u lekarzy, którzy używają go stale, ale odpowiedzialność za treść pozostaje przy lekarzu.
• Wyszukiwarki wiedzy klinicznej typu OpenEvidence podają źródła; sprawdzaj je, bo model potrafi przypisać wynik niewłaściwemu badaniu.
• Decyzja terapeutyczna jest czynnością lekarza zgodnie z ustawą o zawodach lekarza i lekarza dentysty; algorytm może być narzędziem, nie autorem decyzji.

Dla pacjenta: „doktor ChatGPT”

Model językowy dobrze tłumaczy wynik badania na zrozumiały język, pomaga przygotować listę pytań na wizytę i wyjaśnia, co oznaczają skróty w wypisie. Złym pomysłem jest pytanie o dawkę leku, o to, czy odstawić lek, albo czy objaw wymaga wizyty na SOR; w nagłych sytuacjach dzwoni się pod 112 lub 800 137 200 (teleplatforma pierwszego kontaktu NFZ). Jak pytać, żeby nie zaszkodzić, opisujemy w tekście Doktor ChatGPT przyjmuje.

Najczęstsze pytania

Czy AI zastąpi lekarzy?

Badania z lat 2024-2026 pokazują AI jako narzędzie wspierające lekarzy.rzędzie, które zwiększa wykrywalność w badaniach przesiewowych i skraca dokumentację, a nie zastępuje decyzję kliniczną. Przepisy (MDR, AI Act, polska ustawa o e-zdrowiu) zakładają nadzór człowieka.

Czy AI może postawić diagnozę w Polsce?

Nie samodzielnie. Diagnozę stawia lekarz; AI może być wyrobem medycznym wspierającym diagnostykę po certyfikacji CE. Platforma Usług Inteligentnych udostępnia takie narzędzia szpitalom, ale wynik analizy interpretuje lekarz.

Czy ChatGPT zna się na medycynie?

W badaniu JAMA Network Open sam GPT-4 rozwiązał winiety diagnostyczne na 90%, lepiej niż lekarze. Nie ma jednak dostępu do badania fizykalnego, historii pacjenta i wyników, nie ponosi odpowiedzialności i nie jest wyrobem medycznym.

Jakie AI stosuje NFZ?

NFZ nie kupuje własnych algorytmów; narzędzia trafiają do szpitali przez Platformę Usług Inteligentnych Centrum e-Zdrowia: pięć usług diagnostyki obrazowej (mammografia, RTG klatki piersiowej, RTG kostne, TK płuc, TK w udarze) dla maksymalnie 400 placówek.