Zakazane praktyki AI: 10 zakazów z art. 5 AI Act z przykładami
Najsurowsza część AI Act, kara do 35 mln euro. Dla firm najważniejszy jest jeden zakaz: rozpoznawanie emocji pracowników.
👁 117 przeczytań
- Art. 5 AI Act zawiera 10 zakazów - 8 obowiązuje od 2 lutego 2025, a 2 kolejne (nudify i CSAM) wejdą w życie 2 grudnia 2026.
- Za złamanie zakazów z art. 5 grozi kara do 35 mln euro albo 7% całkowitego rocznego światowego obrotu - wyższe z tych dwóch.
- Dla większości firm praktyczne znaczenie ma zakaz rozpoznawania emocji pracowników i kandydatów poza przypadkami medycznymi lub bezpieczeństwa.
Zakazy z art. 5 to najsurowsza część AI Act - obowiązują od 2 lutego 2025, a za ich złamanie grozi kara do 35 mln euro albo 7% obrotu. Pierwotnie było ich osiem. Digital Omnibus dopisał dwa kolejne, które zaczną obowiązywać 2 grudnia 2026: zakaz aplikacji tworzących nagie wizerunki ludzi bez ich zgody i zakaz generowania materiałów przedstawiających wykorzystywanie dzieci. Oto pełna lista z przykładami.
W skrócie
Zakazane jest używanie AI do manipulacji, wykorzystywania słabości, scoringu społecznego, przewidywania przestępstw na podstawie profilowania, masowego zbierania twarzy z internetu, rozpoznawania emocji w pracy i szkole, kategoryzacji biometrycznej według rasy czy orientacji oraz - z wyjątkami - zdalnej identyfikacji biometrycznej na żywo przez policję. Dla większości firm praktyczne znaczenie ma jeden zakaz: rozpoznawanie emocji pracowników.
10 zakazanych praktyk
| # | Zakaz | Przykład | Od kiedy |
|---|---|---|---|
| 1 | Techniki podprogowe i manipulacja, które znacząco zmieniają zachowanie i mogą wyrządzić poważną szkodę | aplikacja, która ukrytymi bodźcami skłania do zakupów ponad możliwości | 2.02.2025 |
| 2 | Wykorzystywanie słabości ze względu na wiek, niepełnosprawność albo sytuację społeczną lub ekonomiczną | chatbot namawiający seniorów do ryzykownych inwestycji | 2.02.2025 |
| 3 | Scoring społeczny prowadzący do krzywdzącego traktowania w niezwiązanym kontekście | odmowa usługi na podstawie „oceny obywatela” z mediów społecznościowych | 2.02.2025 |
| 4 | Ocena ryzyka popełnienia przestępstwa wyłącznie na podstawie profilowania lub cech osobowości | system „przewidujący”, kto zostanie przestępcą, na podstawie cech charakteru | 2.02.2025 |
| 5 | Bazy do rozpoznawania twarzy tworzone przez nieukierunkowane pozyskiwanie wizerunków z internetu lub monitoringu | zbieranie zdjęć twarzy z portali społecznościowych do bazy wyszukiwarki | 2.02.2025 |
| 6 | Rozpoznawanie emocji w miejscu pracy i edukacji - poza względami medycznymi i bezpieczeństwa | ocena „zaangażowania” pracowników z kamer albo mimiki na spotkaniach online | 2.02.2025 |
| 7 | Kategoryzacja biometryczna w celu wnioskowania o rasie, poglądach, związkach zawodowych, religii, seksualności | system zgadujący orientację seksualną ze zdjęcia | 2.02.2025 |
| 8 | Zdalna identyfikacja biometryczna w czasie rzeczywistym w przestrzeni publicznej do ścigania przestępstw - z wąskimi wyjątkami | ciągłe rozpoznawanie twarzy przechodniów przez policję | 2.02.2025 |
| 9 | Intymne wizerunki bez zgody - generowanie lub przerabianie realistycznych obrazów, wideo, dźwięku intymnych części ciała albo czynności seksualnych rozpoznawalnej osoby | aplikacje typu „nudify”, „rozbierające” zdjęcia | 2.12.2026 |
| 10 | Materiały przedstawiające seksualne wykorzystywanie dzieci generowane przez AI | - | 2.12.2026 |
Przykłady w tabeli są ilustracją redakcji, a nie interpretacją organu - o tym, czy konkretny system łamie zakaz, decydują okoliczności.
Rozpoznawanie emocji - zakaz, który dotyczy firm
Zakaz z punktu 6 obejmuje systemy AI, które wyciągają wnioski o emocjach osoby w miejscu pracy albo w instytucji edukacyjnej. Wyjątek: system wdrożony ze względów medycznych albo bezpieczeństwa. W praktyce warto przejrzeć:
- narzędzia do analizy nagrań rozmów z klientami, które oceniają „nastrój” konsultantów,
- systemy rekrutacyjne analizujące mimikę kandydata na nagraniu,
- aplikacje e-learningowe mierzące „zaangażowanie” uczniów z kamery.
Poza pracą i edukacją rozpoznawanie emocji nie jest zakazane, ale jest systemem wysokiego ryzyka, a osoby muszą być o nim informowane (art. 50 ust. 3).
Nowy zakaz „nudify” - co dokładnie obejmuje
Nie przepłacaj za te subskrypcje
Prowadzę sklep z rocznymi dostępami do narzędzi AI - te same konta, o których piszę wyżej, tylko taniej niż w cenniku producenta.
Zakaz dodany przez rozporządzenie 2026/1744 dotyczy systemu, gdy:
- tworzenie takich treści jest jego przeznaczeniem, albo
- jego konstrukcja, trening czy funkcje sprawiają, że takie treści są łatwym do przewidzenia i powtarzalnym wynikiem bez istotnych modyfikacji technicznych, a system nie ma rozsądnych zabezpieczeń, które temu zapobiegają.
Kluczowy jest brak dobrowolnej, konkretnej, świadomej i wyraźnej zgody osoby przedstawionej. Druga część przepisu oznacza, że odpowiedzialność mogą ponieść także twórcy ogólnych generatorów obrazów, jeśli nie blokują skutecznie takich treści. Więcej o zmianach Omnibusa.
Co grozi za złamanie zakazu
Kara do 35 mln euro albo 7% całkowitego rocznego światowego obrotu - wyższa z kwot, a dla MŚP niższa. To najwyższy próg w AI Act. W Polsce kary nakłada KRiBSI od 28 października 2026. Wszystko o karach.
Najczęstsze pytania
Jakie praktyki zakazuje AI Act?
Art. 5 zakazuje m.in. manipulacji podprogowej, wykorzystywania słabości, scoringu społecznego, rozpoznawania emocji w pracy i szkole, masowego zbierania twarzy z internetu i kategoryzacji biometrycznej według wrażliwych cech. Od 2 grudnia 2026 dochodzą zakazy aplikacji „nudify” i generowania CSAM.
Od kiedy obowiązują zakazy AI Act?
Osiem pierwotnych zakazów obowiązuje od 2 lutego 2025. Dwa nowe - od 2 grudnia 2026.
Czy mogę analizować emocje klientów?
Zakaz dotyczy miejsca pracy i edukacji. Wobec klientów rozpoznawanie emocji nie jest zakazane, ale trzeba ich o tym informować, a system należy do kategorii wysokiego ryzyka.
Czy aplikacje „rozbierające” zdjęcia są legalne?
Od 2 grudnia 2026 AI Act zakazuje systemów tworzących realistyczne intymne wizerunki rozpoznawalnych osób bez ich wyraźnej zgody.
Źródła i data sprawdzenia
Art. 5 ust. 1 lit. a-h i art. 50 ust. 3 rozporządzenia 2024/1689 w polskiej wersji językowej; nowe lit. ba i bb oraz ust. 1a i art. 113 lit. a w brzmieniu nadanym rozporządzeniem 2026/1744; próg kar - art. 99 ust. 3. Sprawdzone 24 września 2026. Tekst informacyjny, nie porada prawna.
Cały tydzień w AI, w jednym mailu
Wybrane premiery, narzędzia i analizy. Raz w tygodniu, prosto do skrzynki.
Zapisz się za darmo →Najczęstsze pytania
Jakie praktyki AI są zakazane przez AI Act od 2025 roku?
Od 2 lutego 2025 zakazanych jest 8 praktyk, m.in. manipulacja podprogowa, scoring społeczny, masowe zbieranie twarzy z internetu, rozpoznawanie emocji w pracy i szkole oraz kategoryzacja biometryczna według rasy czy orientacji seksualnej. Zakazy te wynikają z art. 5 rozporządzenia 2024/1689.
Od kiedy obowiązuje zakaz aplikacji nudify w AI Act?
Zakaz tworzenia realistycznych intymnych wizerunków rozpoznawalnych osób bez ich zgody obowiązuje od 2 grudnia 2026. Dodało go rozporządzenie 2026/1744, które dopisało do art. 5 dwa nowe zakazy - obok zakazu generowania materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci.
Czy analiza emocji klientów przez AI jest legalna w Polsce?
Tak, zakaz rozpoznawania emocji dotyczy wyłącznie miejsca pracy i instytucji edukacyjnych. Wobec klientów analiza emocji nie jest zakazana, jednak system należy do kategorii wysokiego ryzyka i trzeba informować o nim osoby, których dotyczy (art. 50 ust. 3).
Kto nakłada kary za naruszenie AI Act w Polsce?
W Polsce kary za złamanie AI Act nakłada KRiBSI, i to od 28 października 2026. Maksymalna kara za naruszenie zakazów z art. 5 wynosi 35 mln euro albo 7% całkowitego rocznego światowego obrotu - stosuje się wyższą z tych kwot.
Podobne tematy na Promptowym
