Cel: człowiek z dostępem

W październiku 2023 roku szefowie kontrwywiadów pięciu państw anglosaskich wystąpili razem publicznie. Wybrali do tego Stanford, czyli środek Doliny Krzemowej, a nie Waszyngton. Ken McCallum, dyrektor brytyjskiego MI5, powiedział tam zdanie, które dobrze streszcza cały problem.²

Powód jest prosty. Najnowszy układ scalony albo model AI to nie jeden plik, który można skopiować. To tysiące decyzji inżynierskich, które siedzą w głowach kilkuset ludzi i w dokumentacji, do której dostęp ma jeszcze mniej osób. Kiedy inżynier Google Linwei Ding wynosił z firmy materiały o infrastrukturze do trenowania modeli, zabrał według relacji z procesu 1255 dokumentów, około 14 tysięcy stron.⁶ Tego nie da się odtworzyć włamaniem z zewnątrz. Do tego trzeba człowieka w środku.

Dlatego służby od lat mówią o ludziach, nie o hakerach. Dyrektor FBI Christopher Wray zeznał w kwietniu 2021 roku przed komisją Senatu, że biuro prowadzi ponad 2000 śledztw związanych z chińskim rządem i otwiera nowe mniej więcej co 10 godzin.³ Rok później na wspólnym wystąpieniu w Londynie szef MI5 mówił, że jego służba prowadzi siedem razy więcej śledztw dotyczących Chin niż w 2018 roku, a Wray ostrzegał przedsiębiorców, że Pekin jest zdecydowany ukraść ich technologię.⁴

Ile to kosztuje, nikt dokładnie nie wie. Najczęściej cytowany szacunek pochodzi z 2017 roku od niezależnej amerykańskiej komisji ds. kradzieży własności intelektualnej: od 225 do 600 mld dolarów rocznie dla gospodarki USA. To szacunek komisji ekspertów, nie rządu, i tak go trzeba czytać.⁸

Gdzie w tym sprawa Nvidii

O Huangu wiem tyle, ile jest w dokumentach i w kilku dużych redakcjach. New York Times napisał 29 października, że amerykański wywiad uznał prezesa Nvidii za cel chińskiej operacji i że według gazety nie dostał on od FBI ostrzeżenia, jakie zwykle dostają osoby w takiej sytuacji.⁹ 8 listopada rada dyrektorów ogłosiła niezależne dochodzenie i zaznaczyła, że nie ma powodu sądzić, by ucierpiały tajemnice firmy albo bezpieczeństwo państwa.¹⁰ Tego samego dnia Huang w notatce do pracowników przyznał się do niewierności wobec żony, nie podając żadnego nazwiska. 12 listopada zrezygnował, a obowiązki prezesa przejęła dyrektor finansowa Colette Kress.¹¹

I tyle. Nikt w tej sprawie nie usłyszał zarzutów. Chiny nazywają doniesienia oszczerstwem.¹² Nie wiem, czy to była operacja wywiadu, i nie będę udawał, że wiem. Wiem natomiast, jak wyglądały operacje, które sądy już oceniły.

Do prezesa startupu łatwiej dotrzeć z pieniędzmi niż z komplementem. W lipcu 2024 roku amerykańskie Narodowe Centrum Kontrwywiadu i Bezpieczeństwa wydało razem z FBI biuletyn dla młodych firm technologicznych. Opisuje w nim inwestorów, którzy budują strukturę transakcji tak, by ominąć rządową kontrolę inwestycji zagranicznych, działają przez pośredników w USA i w państwach trzecich albo biorą mały udział, który nie rzuca się w oczy.²¹

Najciekawszy jest punkt o badaniu spółki. Według biuletynu zdarza się, że inwestor prosi o wrażliwe dane techniczne „pod pozorem due diligence”, a po ich otrzymaniu wycofuje ofertę. Autorzy podają przykład brytyjskiej firmy, która po podpisaniu umowy przekazała technologię, inwestor zrezygnował, a spółka stanęła na krawędzi bankructwa.²¹ Szef MI5 mówił w Stanford o ponad 20 przypadkach, w których chińskie firmy próbowały dojść do wrażliwych brytyjskich technologii właśnie drogą inwestycji.²

To nie jest wyłącznie chińska metoda. Już w 2014 roku biuro FBI w Bostonie ostrzegało tamtejsze startupy przed rosyjską fundacją Skołkowo. Agentka Lucia Ziobro napisała wtedy, że fundacja może być dla rosyjskiego rządu sposobem na dostęp do wrażliwych albo niejawnych badań.²²

Pieniądze płyną też w drugą stronę, co komplikuje obraz. Komisja Izby Reprezentantów ds. Chin policzyła w lutym 2024 roku, że pięć amerykańskich funduszy venture capital zainwestowało co najmniej 3 mld dolarów w chińskie spółki, w tym ponad 1,9 mld w firmy AI i 1 mld w ponad 150 firm półprzewodnikowych.⁷ Kto z kim siedzi przy stole, bywa w tej branży trudne do ustalenia nawet dla samych zainteresowanych.

Zacząłem od spraw, które każdy kojarzy, bo to one zbudowały legendę.

Anna Chapman. W czerwcu 2010 roku FBI zatrzymało dziesięcioro rosyjskich „nielegałów”, czyli agentów żyjących latami pod fałszywymi tożsamościami. 8 lipca wszyscy przyznali się do działania na rzecz obcego rządu bez rejestracji, dzień później zostali wymienieni w Wiedniu na czterech więźniów z Rosji.²⁸ Chapman stała się twarzą tej historii i symbolem „rosyjskiej uwodzicielki”. Tyle że w skardze karnej nie ma o uwodzeniu ani słowa. Kiedy w 2012 roku brytyjska prasa napisała, że Chapman próbowała uwieść członka gabinetu Obamy, rzecznik FBI publicznie to sprostował: w aktach nie ma takiego zarzutu ani sugestii.²⁹ Akta opisują co innego: jedna z agentek spotykała się z nowojorskim finansistą, który znał członka rządu.²⁸

Christine Fang. W grudniu 2020 roku Axios opisał Chinkę, która w latach 2011-2015 miała na zlecenie chińskiego wywiadu zbliżać się do polityków w rejonie Zatoki San Francisco. Według portalu pomagała zbierać pieniądze na kampanię kongresmena Erica Swalwella i miała romanse z co najmniej dwoma burmistrzami ze Środkowego Zachodu.³⁰ To historia oparta na rozmowach z urzędnikami wywiadu. Fang wyjechała z USA w 2015 roku, nikomu nie postawiono zarzutów, a rozmówcy Axiosa sami oceniali, że nie zdobyła informacji niejawnych. Komisja Etyki Izby Reprezentantów zamknęła w 2023 roku sprawę Swalwella bez dalszych działań.³¹

Maria Butina. Rosjanka skazana w 2019 roku na 18 miesięcy za działanie jako niezarejestrowana agentka. Prokuratura napisała początkowo, że oferowała seks w zamian za posadę. Potem się z tego wycofała i przyznała, że źle odczytała żartobliwą wiadomość.³²

Trzy najgłośniejsze przykłady i w żadnym sąd nie stwierdził uwiedzenia. A teraz sprawy, w których związek naprawdę był narzędziem albo drogą wycieku.

Wszystkie trzy mają wyroki i żadna nie dotyczy firmy technologicznej. Celem byli ludzie z dostępem do tajemnic wojskowych albo dziennikarz. Nawet w sprawie Bishopa amerykańska prokuratura nie napisała, że kobieta działała na zlecenie wywiadu.³³

Czy to znaczy, że służby nie traktują tej metody poważnie? Traktują. Associated Press ujawniła w kwietniu 2025 roku, że rząd USA zakazał swojemu personelowi w Chinach związków romantycznych i seksualnych z obywatelami tego kraju.³⁶ Takich zakazów nie wprowadza się bez powodu. Ale jest różnica między ryzykiem, przed którym chroni się dyplomatów, a tezą, że uwodzenie prezesów to główna broń przeciw Dolinie Krzemowej. Na to pierwsze są dokumenty. Na to drugie znalazłem wypowiedzi konsultantów i anonimowych rozmówców, a nie akta. Nie znalazłem też żadnego oficjalnego ostrzeżenia FBI, MI5 ani amerykańskiego centrum kontrwywiadu, które mówiłoby o uwodzeniu szefów firm technologicznych. O rekruterach i inwestorach takie ostrzeżenia są.

Może sprawa Nvidii to zmieni. Jeśli doniesienia się potwierdzą, będzie pierwszym tak udokumentowanym przypadkiem. Na razie jest stemplem „bez zarzutów”.

Skoro celem jest człowiek, obrona też zaczyna się od ludzi, a nie od zapory sieciowej. Amerykańska agencja CISA wydała we wrześniu 2026 roku nową wersję przewodnika po programach ochrony przed zagrożeniem wewnętrznym. Ma 113 stron, ale szkielet jest krótki: poparcie zarządu, zespół złożony z ludzi od bezpieczeństwa, prawnika, kadr i IT oraz ustalenie na samym początku, które zasoby firmy są naprawdę bezcenne.³⁷ Poradnik Secure Innovation, wydany przez służby pięciu państw, dodaje do tego jedną rzecz, której startupy zwykle nie mają: konkretną osobę w zarządzie, która za bezpieczeństwo odpowiada.⁴¹

Drugi filar to podróże. Wytyczne amerykańskiego centrum kontrwywiadu dla firm technologicznych zaczynają się od zdania, że za granicą nie należy oczekiwać żadnej prywatności na własnych urządzeniach. Zalecają czysty laptop i telefon z minimum danych, ustalenie przed wyjazdem „czerwonych linii”, czyli tematów, o których się nie rozmawia, i zgłoszenie po powrocie każdego, kto próbował podtrzymać kontakt. Jest tam też uwaga, że hotelowy sejf nie chroni przed nikim poważnym.³⁸

Trzeci to rozmowa. FBI opisuje w osobnej broszurze elicytację, czyli wyciąganie informacji w zwykłej pogawędce: rzekomy łowca głów wypytuje o projekty, ktoś udaje niedowierzanie, żebyś go poprawił, ktoś inny dzieli się „sekretem”, licząc na rewanż. Zalecana obrona jest rozbrajająco prosta. Zapytać: dlaczego pytasz? A potem powiedzieć o tym osobie od bezpieczeństwa.³⁹