Deepfake a AI Act: kto i jak musi oznaczać treści AI (art. 50)

👁 348 przeczytań

Od 2 sierpnia 2026 deepfake’i i część tekstów z AI w Unii Europejskiej trzeba oznaczać - art. 50 AI Act już obowiązuje. Dostawcy generatorów znakują wyniki w sposób czytelny dla maszyn (systemy wprowadzone na rynek wcześniej mają na to czas do 2 grudnia 2026), a firmy, media i twórcy, którzy zawodowo publikują realistyczny syntetyczny obraz, wideo lub dźwięk, muszą to wyraźnie ujawnić. Za naruszenie grozi kara do 15 mln euro albo 3% obrotu, a polski organ nadzoru może kontrolować od 28 października 2026.

Czym jest deepfake według AI Act

Art. 3 pkt 60 AI Act definiuje deepfake jako wygenerowane albo zmanipulowane przez AI obrazy, treści audio lub wideo, które przypominają istniejące osoby, przedmioty, miejsca, podmioty lub zdarzenia i które odbiorca mógłby błędnie uznać za autentyczne lub prawdziwe. Liczy się więc realistyczne podobieństwo do rzeczywistości i ryzyko pomyłki. Czytam to tak: wyraźnie stylizowana ilustracja, grafika w stylu kreskówki czy oczywisty kolaż zwykle nie spełniają tej definicji, a fotorealistyczne „zdjęcie” polityka na proteście, którego nie było, spełnia ją w całości.

Ważne rozróżnienie: deepfake to zawsze obraz, dźwięk albo wideo. Tekst nie jest deepfake’iem - dla tekstu art. 50 ust. 4 ma osobną regułę, opisaną niżej.

Art. 50 ust. 1-5: kto, co, od kiedy

Kara wynika z art. 99 ust. 4 lit. g. Dla MŚP i start-upów liczy się niższa z dwóch wartości (art. 99 ust. 6), od 27 lipca 2026 także dla małych spółek o średniej kapitalizacji (art. 99 ust. 6a). Szczegóły i przeliczenie na złote opisałem w tekście o karach w AI Act.

Deepfake a tekst o sprawach publicznych

Art. 50 ust. 4 zawiera dwie różne reguły i warto ich nie mieszać:

• Deepfake (obraz, audio, wideo) - ujawnienie jest wymagane zawsze, gdy publikuje go podmiot stosujący w działalności zawodowej. Nie ma tu wyjątku dla treści sprawdzonych przez człowieka: nawet starannie zweryfikowany przez wydawcę fotorealistyczny obraz z AI trzeba oznaczyć.
• Tekst wygenerowany lub zmanipulowany przez AI - oznaczenie dotyczy tylko tekstu publikowanego w celu informowania społeczeństwa o sprawach interesu publicznego, np. automatycznych wiadomości, streszczeń newsów czy komunikatów o wyborach.
• Wyjątek dla tekstu sprawdzonego przez człowieka - tekst nie wymaga oznaczenia, jeśli przeszedł proces weryfikacji przez człowieka lub kontroli redakcyjnej, a osoba fizyczna lub prawna ponosi odpowiedzialność redakcyjną za jego publikację (art. 50 ust. 4 akapit drugi).

Moim zdaniem to najbardziej praktyczny przepis dla blogów i portali. Artykuł napisany z pomocą ChatGPT, ale przeczytany, poprawiony i podpisany przez autora, nie potrzebuje etykiety. Automat, który publikuje streszczenia wiadomości bez udziału człowieka - potrzebuje.

Satyra, sztuka, fikcja i inne wyjątki

• Utwory ewidentnie artystyczne, twórcze, satyryczne, fikcyjne - obowiązek ogranicza się do ujawnienia „w odpowiedni sposób”, który nie utrudnia wyświetlania dzieła ani korzystania z niego. Wystarczy np. informacja w napisach końcowych, opisie albo dyskretna ikona.
• Działanie dozwolone prawem do ścigania przestępstw - wykrywanie, zapobieganie, ściganie.
• Standardowa edycja - narzędzia pełniące funkcję wspomagającą albo nieistotnie zmieniające dane wejściowe nie muszą znakować wyników (art. 50 ust. 2), np. autokorekta czy poprawa jasności zdjęcia.
• Użytek czysto osobisty - osoba, która robi deepfake dla siebie poza działalnością zawodową, nie jest podmiotem stosującym (art. 2 ust. 10). Influencer zarabiający na kanale już nim jest.

Okres przejściowy do 2 grudnia 2026

Akt zbiorczy prawa cyfrowego dotyczący AI, czyli Digital Omnibus 2026/1744, dodał art. 111 ust. 4: dostawcy systemów generujących syntetyczny dźwięk, obraz, wideo lub tekst, wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2026, mają czas na znakowanie maszynowe z art. 50 ust. 2 do 2 grudnia 2026. Okres przejściowy dotyczy tylko dostawców i tylko znakowania. Obowiązek ujawniania deepfake’ów przez użytkowników (ust. 4) i informowania o chatbocie (ust. 1) działa od 2 sierpnia 2026 bez wyjątków.

Kodeks praktyk i wytyczne Komisji

Kodeks praktyk w sprawie przejrzystości treści generowanych przez AI powstał w procesie prowadzonym przez Urząd ds. AI:

1. 17 grudnia 2025 - pierwszy projekt.
2. 3 marca 2026 - drugi projekt (taką datę podaje oś czasu na stronie Komisji).
3. 8 maja 2026 - projekt wytycznych do art. 50 i konsultacje.
4. 10 czerwca 2026 - wersja końcowa kodeksu.
5. 9 lipca 2026 - ocena adekwatności: Komisja i Rada ds. AI uznały kodeks za odpowiednie dobrowolne narzędzie wykazania zgodności.
6. 20 lipca 2026 - Komisja zatwierdziła wytyczne do art. 50, C(2026) 5054 (niewiążące).

Kodeks ma dwie sekcje. Sekcja 1 jest dla dostawców i dotyczy znakowania oraz wykrywania treści. Sekcja 2 jest dla podmiotów stosujących i dotyczy etykiet dla deepfake’ów i tekstów. Podpisanie jest dobrowolne, ale daje przewidywalność: sygnatariusz może powołać się na środki z kodeksu, a firma, która wybiera własną drogę, musi sama wykazać, że jej rozwiązanie wystarcza. Według Komisji do końca lipca 2026 kodeks podpisało około 190 firm i organizacji. Omnibus dopisał do art. 50 ust. 7, że jeśli Komisja uzna kodeks za nieodpowiedni, może przyjąć akt wykonawczy ze wspólnymi zasadami oznaczania.

Unijne ikony AI: kiedy którą stosować

Ikony są częścią sekcji 2 kodeksu, ale może ich używać każdy, bez zgody i bez podawania autora. Są trzy warianty treści i cztery wersje kolorystyczne (czarna, biała, czarna 50% i biała 50%), w SVG i PNG:

• „AI” (ikona bazowa) - gdy AI brała udział w tworzeniu deepfake’a albo tekstu, a obok jest własny opis, np. „głosy wygenerowane przez AI”, albo druga, rozwijana warstwa z informacją.
• „AI GENERATED” - gdy całość obrazu, dźwięku, wideo lub tekstu powstała w AI, bez elementów stworzonych przez człowieka (poza promptem), np. w pełni wygenerowane wideo z politykiem albo automatyczne streszczenie wiadomości.
• „AI MODIFIED” - gdy istniejący materiał stworzony przez człowieka zmieniono częściowo, np. podmieniono twarz na prawdziwym zdjęciu albo „umeblowano” przez AI zdjęcie pustego mieszkania.

Zasady wyświetlania według Komisji:

• ikona widoczna najpóźniej przy pierwszym kontakcie odbiorcy z treścią,
• bez nakładek, które ją zasłaniają,
• wbudowana w samą treść (poza utworami twórczymi) albo w równoważną nakładkę interfejsu,
• widoczna także po udostępnieniu dalej i po pobraniu,
• czytelny rozmiar, tekst alternatywny lub etykieta ARIA dla czytników ekranu.

Uwaga: użycie ikony samo nie przesądza o zgodności z art. 50. Ikona nie zastąpi oznaczenia tam, gdzie odbiorca jej nie zobaczy.

Znaki wodne, metadane i C2PA

Obowiązek z art. 50 ust. 2 spoczywa na dostawcy generatora, a nie na użytkowniku. W praktyce chodzi o dwie warstwy: metadane o pochodzeniu treści (np. standard C2PA, czyli podpisane kryptograficznie „poświadczenia treści”) i niewidoczne znaki wodne wplecione w piksele lub dźwięk. Metadane łatwo zgubić przy zrzucie ekranu albo ponownym zapisie pliku, znak wodny jest trwalszy. Moim zdaniem rozsądny dostawca łączy obie metody. Użytkownik powinien przynajmniej nie usuwać ich celowo.

Poradnik: co zrobić w zależności od roli

Twórca i artysta

• Fotorealistyczna praca z prawdziwą osobą lub zdarzeniem: oznaczenie przy publikacji, np. ikona „AI GENERATED” i dopisek w opisie.
• Satyra, teledysk, film fikcyjny: wystarczy dyskretne ujawnienie w napisach albo opisie.
• Nie wycinaj metadanych C2PA z plików przed publikacją.

Firma i agencja

• Reklama z wygenerowaną osobą lub „zdjęciem” produktu w realnym miejscu: etykieta w samej reklamie, nie tylko w regulaminie.
• Chatbot na stronie: komunikat na starcie, np. „Rozmawiasz z asystentem AI”.
• Wewnętrzna procedura: kto decyduje, czy grafika jest deepfake’iem, i kto zatwierdza oznaczenie. To także element kompetencji w zakresie AI z art. 4.

Media i wydawcy

• Teksty z AI o sprawach publicznych: weryfikacja przez człowieka i jasno wskazana osoba odpowiedzialna za publikację albo etykieta.
• Ilustracje generowane do newsów: oznaczać zawsze, gdy są realistyczne.
• Automatyczne streszczenia i tłumaczenia publikowane bez redaktora: „AI GENERATED”.

Influencer

• Działasz zarobkowo, więc jesteś podmiotem stosującym.
• Używaj etykiety platformy dla treści AI i dodaj informację w opisie.
• Klon głosu lub twarzy w materiale sponsorowanym: oznaczenie w pierwszych sekundach, nie na końcu.

Dla zespołów, które publikują treści z AI, zrobiłem osobną ścieżkę w kursie online: szkolenie AI dla marketingu - weryfikacja tekstów i grafik, prawa do materiałów i oznaczanie treści (mój serwis Biegli w AI).

Kto sprawdzi i co grozi

W Polsce organem nadzoru jest Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji. Ustawa o systemach sztucznej inteligencji obowiązuje od 11 sierpnia 2026, ale kontrole, skargi, postępowania i kary ruszą dopiero 28 października 2026. Przewodnicząca Pamela Krzypkowska zapowiadała, że pierwsze kontrole obejmą rozpoznawanie emocji w pracy i narzędzia do „rozbierania” zdjęć, a po wyborze wskazała także oznaczanie deepfake’ów. Niezależnie od AI Act deepfake może naruszać dobra osobiste albo prawo do wizerunku - to osobna podstawa odpowiedzialności.

Od 2 grudnia 2026 oznaczenie przestaje wystarczać w jednej kategorii: systemy generujące realistyczne intymne obrazy rozpoznawalnej osoby bez jej zgody oraz materiały CSAM będą zakazane (art. 5 ust. 1 lit. ba i bb). Opisuję to w tekście o zakazanych praktykach. Skalę problemu pokazuje sprawa 7600 reklam aplikacji do rozbierania.

Uważaj też na plotki: część krążących „przepisów o deepfake’ach” nie istnieje, co rozbierałem w tekście o rzekomym zaostrzeniu przepisów. Szerzej o etykietach pisałem w tekście o europejskich etykietach AI, a całość AI Act zebrałem w przewodniku po AI Act.

Najczęstsze pytania

Czy deepfake jest legalny?

Tworzenie deepfake’ów co do zasady nie jest zakazane przez AI Act, ale od 2 sierpnia 2026 trzeba je oznaczać przy zawodowej publikacji. Od 2 grudnia 2026 zakazane będą systemy tworzące realistyczne intymne wizerunki rozpoznawalnych osób bez zgody.

Od kiedy trzeba oznaczać treści AI?

Od 2 sierpnia 2026. Dostawcy generatorów wprowadzonych na rynek wcześniej mają czas na znakowanie maszynowe do 2 grudnia 2026. Użytkownicy publikujący deepfake’i nie mają okresu przejściowego.

Czy muszę oznaczać tekst napisany z pomocą ChatGPT?

Tylko jeśli to tekst o sprawach interesu publicznego, który nie przeszedł weryfikacji człowieka ani kontroli redakcyjnej i za którego publikację nikt nie ponosi odpowiedzialności redakcyjnej. Sprawdzony i podpisany artykuł nie wymaga oznaczenia.

Czy muszę używać unijnej ikony AI?

Nie. Ikony są dobrowolne i darmowe. Obowiązkowe jest samo ujawnienie zgodne z art. 50 - można to zrobić własnym, równie czytelnym oznaczeniem.

Czy grafikę z AI w reklamie trzeba oznaczyć?

Jeśli jest realistyczna i może zostać uznana za prawdziwe zdjęcie osoby, miejsca czy zdarzenia - tak, to deepfake w rozumieniu art. 3 pkt 60.

Jaka kara za nieoznaczony deepfake?

Do 15 mln euro albo 3% rocznego światowego obrotu, a dla MŚP niższa z tych wartości. W Polsce postępowania prowadzi KRiBSI od 28 października 2026.

To nie jest porada prawna - przy konkretnej kampanii albo produkcie skonsultuj się z prawnikiem.

// czytaj dalejDeepfake na sprzedaż: Mroczny biznes kradzieży twarzy i głosówFelietonyUODO i deepfake uczennicy: zdjęcie nie oznacza zgodyPrzypadki AIUE wprowadza obowiązkowe oznaczanie treści generowanych przez AINewsy