Sztuka błądzeniaHistoria The Legend of Zelda 1986-2026, serii, która wygrywa wtedy, gdy pozwala się zgubić

Człowiek spada z nieba nad krainą, której nie zna. Pod nim góry, las, coś, co wygląda jak ruiny, i ani jednej strzałki, która mówiłaby, dokąd iść. Ten kadr pochodzi z gry wydanej w 2023 roku, ale zdanie, które go opisuje, zostało zapisane markerem na białej tablicy 1 lutego 1985 roku. Brzmiało: przygoda.

The Legend of Zelda skończyła w tym roku 40 lat. Przez ten czas wyszło ponad dwadzieścia głównych części na trzynastu konsolach, a sama Breath of the Wild sprzedała się w ponad 35 milionach egzemplarzy. Łatwo z tego ułożyć opowieść o stałym postępie: coraz większe światy, coraz lepsza grafika, coraz wyższe słupki.

Ja czytam tę historię inaczej. Zelda nie rozwija się po linii prostej, tylko po okręgu. Co kilkanaście lat seria robi się tak dobra w prowadzeniu gracza za rękę, że gubi własny sens, i wtedy ktoś w Kioto przypomina sobie, od czego wszystko się zaczęło: od tego, że w 1986 roku nikt ci nie powiedział, w którą stronę masz pójść. Największe sukcesy tej serii to nie są chwile, w których dodała coś nowego. To chwile, w których odważyła się znowu pozwolić człowiekowi zabłądzić.

Poniżej cała droga, część po części. Daty premier są japońskie, bo tam każda z tych gier wychodziła najpierw albo równocześnie. Liczby sprzedaży pochodzą wyłącznie z raportów finansowych Nintendo, a oceny z serwisu Metacritic, odczytane 15 listopada 2026 roku.

II · 1991-1993

Wzorzec i kółko po godzinach

A Link to the Past z 21 listopada 1991 roku to gra, którą zna każdy, kto kiedykolwiek słyszał o Zeldzie, nawet jeśli w nią nie grał. Widok z góry, miecz wyciągany z kamienia, dwa światy nałożone na siebie, lochy przechodzone w ustalonym porządku, a w każdym z nich przedmiot, który otwiera drogę do następnego. Przez kolejne dwie dekady słowo „Zelda” będzie oznaczać właśnie ten układ.

Nie przyszło to łatwo. Tezuka przyznał po latach, że produkcja była ciężka i dlatego musiał w jej trakcie dołączyć do zespołu jako reżyser. Wzorzec, który potem wydawał się oczywisty, w 1991 roku trzeba było dopiero wymęczyć.

Dwa lata później powstała gra, której nikt nie zamówił. Kilku programistów sprawdzało po godzinach, co da się wycisnąć z Game Boya, mając do dyspozycji jeden zestaw deweloperski.

„W normalnych godzinach robiliśmy swoją zwykłą pracę, a potem siadaliśmy do tego trochę jak do zajęć w kółku pozalekcyjnym.”

Tak powstało Link's Awakening, wydane 6 czerwca 1993 roku. Skoro nikt nie pilnował, twórcy pozwolili sobie na więcej: po wyspie chodzą postacie z gier o Mario, a wrogiem jest między innymi Kirby. Tezuka chciał, żeby całość miała klimat serialu, który wtedy wszyscy oglądali.

„Mówiłem, żeby nadać Link's Awakening klimat trochę jak z Twin Peaks. Twin Peaks było wtedy dość popularne. Cały dramat rozgrywał się między niewielką liczbą postaci w małym miasteczku.”

To ważniejsze, niż wygląda. Dopiero tutaj Zelda dostała bohaterów z charakterem i fabułę, która ciągnie się przez całą grę. Eiji Aonuma, który kilka lat później przejmie serię, mówi wprost: gdyby Nintendo przeszło od A Link to the Past prosto do Ocarina of Time, bez tej kieszonkowej gry pośrodku, Ocarina byłaby inna.

IV · 2001-2009

Rozłam: dwie pracownie

Po roku 2000 seria rozdzieliła się na dwie i ten podział tłumaczy wszystko, co stało się później. Aonuma opisał to jednym zdaniem: robiliśmy trójwymiarową Zeldę i równolegle, z Capcomem, grę na konsolę przenośną.

Linię z widokiem z góry Tezuka oddał zewnętrznemu studiu. Iwata, wtedy jeszcze nie prezes, wspominał, że nie wierzył własnym uszom.

„Doskonale pamiętam, jaki byłem zszokowany, kiedy to usłyszałem. Prawie pomyślałem, że to musi być jakaś pomyłka.”

Capcom zrobił dwie części Oracle (2001) i The Minish Cap (2004). Reżyserował je Hidemaro Fujibayashi. Zapamiętaj to nazwisko, bo wróci. Potem małe Zeldy przeszły na Nintendo DS i sterowanie rysikiem: Phantom Hourglass (2007) i Spirit Tracks (2009). W międzyczasie pojawiły się Four Swords i Four Swords Adventures, czyli Zelda dla czterech osób naraz. Linia 2D stała się pracownią, w której wolno było psuć: kurczyć bohatera, dawać mu pociąg, rozdzielać go na czterech.

Linia 3D miała trudniej, bo niosła na plecach oczekiwania. W 2000 roku Nintendo pokazało na targach Space World realistycznego Linka. Rok później pokazało Linka narysowanego jak w kreskówce, z wielkimi oczami. Iwata mówi, że fani byli zaskoczeni i zdezorientowani.

„Ani przez chwilę nie wahaliśmy się, czy chcemy zrobić zupełnie nową Zeldę. Ale widzieliśmy negatywną reakcję po zapowiedzi, więc byliśmy niespokojni.”

The Wind Waker wyszedł 13 grudnia 2002 roku. Dziś ma 96 punktów i opinię jednej z najpiękniejszych gier, jakie Nintendo zrobiło. Wtedy jednak firma wyciągnęła z reakcji wniosek i następną dużą Zeldę zaplanowała jako jej przeciwieństwo. Aonuma: pierwszym założeniem było, naturalnie, zrobić pierwszą realistyczną Zeldę od czasów Ocariny. Twilight Princess (2 grudnia 2006) wystartowała razem z konsolą Wii i sprzedała się w 5,84 mln egzemplarzy na dwóch platformach.

Iwata zauważył po latach prawidłowość, która jest chyba najtrafniejszym zdaniem, jakie kiedykolwiek powiedziano o tej serii.

„Za każdym razem, gdy wychodzi nowa Zelda, nie brakuje negatywnych opinii, ale rok czy dwa później ludzie zmieniają zdanie i jej reputacja rośnie.”

Na osi poniżej widać oba tory. Kliknij dowolny punkt.

VI · 2013-2017

Drugie narodziny

Pierwsze pęknięcie pojawiło się tam, gdzie zawsze wolno było więcej: w linii 2D. A Link Between Worlds (2013) wzięło mapę z A Link to the Past i wywróciło jej logikę. Przedmiotów nie zdobywa się już po kolei w lochach, tylko wypożycza w sklepie, a lochy można przechodzić w wybranej przez siebie kolejności.

„Robiliśmy tę grę z myślą o przemyśleniu na nowo konwencji Zeldy i naprawdę podjęliśmy przy niej najróżniejsze wyzwania.”

Dodał, że zajęli się tym młodsi twórcy, a on sam w trakcie prac co chwilę wykrzykiwał: to tak można?!

Cztery lata później, 3 marca 2017 roku, wyszła Breath of the Wild. Reżyser: Fujibayashi. Producent: Aonuma. Hasłem projektu, jak przypomina samo Nintendo, było złamanie konwencji Zeldy. Nie ma tu kolejności lochów, bo prawie nie ma lochów w dawnym sensie. Nie ma przedmiotu, który otwiera następny fragment mapy, bo wszystkie potrzebne zdolności dostaje się na samym początku. Jest góra na horyzoncie i pytanie, czy da się na nią wejść. Da się.

Fujibayashi powiedział w tym roku wprost, skąd wziął się ten pomysł.

„Nawet przy Breath of the Wild świadomie wróciliśmy do podstawowych zasad pierwszej gry z serii, tworząc doświadczenie oparte na eksploracji i odkrywaniu w rozległym świecie.”

Dlatego nazywam to drugimi narodzinami, a nie rewolucją. Breath of the Wild nie wymyśliła niczego, czego nie byłoby na tablicy z lutego 1985 roku. Ona to odkopała spod trzydziestu lat udogodnień. A liczby pokazały, czego ludzie chcieli przez cały ten czas: 34,28 mln egzemplarzy na Switchu i 1,08 mln na Wii U. Około sześć razy więcej niż jakakolwiek wcześniejsza część, dla której Nintendo podaje dane.

VIII · 2026

Okrąg się zamyka

Na czterdzieste urodziny serii Nintendo nie zrobiło nowej Zeldy. Zrobiło starą. Ocarina of Time, zbudowana od zera na Switch 2, wyszła 5 listopada 2026 roku i w cztery dni sprzedała ponad 5,2 mln egzemplarzy, z czego 810 tysięcy w Japonii. Krytycy dali 95 punktów ze 115 recenzji.

Aonuma tłumaczy, po co. Wielu ludzi, którzy dziś robią z nim Zeldy, zna od środka tylko nowe części.

„Czy oni naprawdę rozumieją, jak wielkie znaczenie miała Ocarina of Time dla całej serii?”

Remake reżyserował HokWai Ng, który zaczynał w serii od Tears of the Kingdom. Pokolenie wychowane na swobodzie dostało do rozebrania grę, która jest szczytem dawnego porządku. I zrobiło coś, co potwierdza moją tezę lepiej niż jakikolwiek wykres. Aonuma kazał dodać do Ocariny punkty szybkiej podróży, takie jak w Breath of the Wild. Zespół je zrobił, wszyscy zagrali i producent sam kazał je usunąć.

„Chociaż to ja zaproponowałem dodanie punktów teleportacji, ostatecznie zupełnie mi nie pasowały, więc kazałem zespołowi wszystkie je usunąć.”

Wygoda zabierała drogę, a droga okazała się treścią. Szczegóły tej historii i listę zmian zebrałem na stronie Ocarina of Time na Switch 2.

Co dalej? 30 kwietnia 2027 roku do kin wejdzie aktorski film The Legend of Zelda w reżyserii Wesa Balla. Produkują go Shigeru Miyamoto i Avi Arad, a Nintendo pokrywa ponad połowę budżetu. O człowieku, od którego tablicy wszystko się zaczęło, napisałem osobny tekst: Wieszak, beczka i stół.