Wieszak, beczka i stółShigeru Miyamoto: droga projektanta z Sonobe na szczyt Nintendo

01Sonobe

Dolina bez telewizora

Dorastał w Sonobe, wiosce w dolinie rzeki, około 50 kilometrów na północny zachód od Kioto, między zalesionymi górami. Dziś to część miasta Nantan. Jego ojciec uczył angielskiego. W domu nie było telewizora, a zabawek prawie wcale, więc robił je sam, z drewna i sznurka. Urządzał przedstawienia z własnymi lalkami i rysował animacje na rogach kartek. Tak opisał to w 2010 roku Nick Paumgarten w dużym portrecie dla New Yorkera.

Z tego samego tekstu pochodzi najsłynniejsza opowieść o jego dzieciństwie. Siedmio- albo ośmioletni Shigeru trafia podczas wędrówki na dziurę w ziemi. Zagląda, widzi ciemność. Następnego dnia wraca z latarnią, wciska się do środka i znajduje małą jaskinię, z której korytarze prowadzą do kolejnych komór. Przez całe lato przychodzi patrzeć, jak cienie tańczą na ścianach. Stąd, jak głosi legenda, wzięły się podziemia Zeldy.

Paumgarten sam dodaje, że to opowieść, którą Miyamoto powtarzał w różnych wersjach i która stała się mglistą, ale niezbędną częścią jego legendy. Wielkie jaskinie wapienne koło Sonobe, do których pielgrzymują fani, to nie te. Jego były mniejsze i lepiej ukryte, a kiedy po latach próbował je odnaleźć, wejścia były zasypane, a okolica zabudowana.

Kiedy w 2015 roku amerykańskie radio NPR zapytało go o źródła Zeldy, nie mówił o jaskini. Mówił o wycieczce w góry koło Kobe, w starszych klasach podstawówki, i o chwili, w której zobaczył pod szczytem wielkie jezioro.

„Sięgnąłem po tę inspirację, kiedy pracowaliśmy nad The Legend of Zelda i tworzyliśmy wielką przygodę pod gołym niebem, w której idzie się przez wąskie, ciasne miejsca i trafia na wielkie jezioro.”

Jaskinia czy jezioro, mechanizm jest ten sam i będzie wracał przez całe jego życie: coś, co naprawdę przeżył własnym ciałem, zamienia się w regułę gry. Nie w fabułę. W regułę.

W gimnazjum grał w koszykówkę w pierwszej piątce, ale rzucił drużynę, żeby założyć klub mangi. Chciał zostać rysownikiem komiksów. Zrezygnował z powodu, który dobrze o nim świadczy.

„Było tylu innych rysowników mangi na tak wysokim poziomie, że czułem, że nie mogę z nimi konkurować.”

041985-1986

Dwie gry, jeden zespół

Super Mario Bros. wyszło w Japonii 13 września 1985 roku. The Legend of Zelda pięć miesięcy później, 21 lutego 1986. Obie gry robił równolegle ten sam mały zespół i przez pewien czas wyglądało na to, że Zelda będzie gotowa pierwsza. Obok Miyamoto pracowali Takashi Tezuka i programista Toshihiko Nakago. Iwata policzył w 2009 roku, że ta trójka pracuje razem od dwudziestu pięciu lat.

Mario był grą o tym, co potrafi ciało: bieg, skok, rozpęd. Zelda była grą o tym, co potrafi ciekawość. Jej historię, od białej tablicy z 1 lutego 1985 roku po tegoroczny remake Ocariny, opisałem w osobnym tekście: Sztuka błądzenia. Tu wystarczy jedno: imię księżniczki Miyamoto pożyczył od Zeldy Fitzgerald, żony pisarza.

07Wii

Maszyna dla mam

Po czterdziestce Miyamoto rzucił palenie i pachinko, zaczął pływać, biegać i codziennie się ważyć. Miał też psa i ogród. Prawie każde z tych zajęć wracało potem jako gra. Przyznaje, że mu to odradzano.

„Mówiono mi kiedyś, że lepiej nie mieszać hobby z pracą i że najlepiej nie próbować robić produktu z czegoś, co zna się od podszewki.”

Nie posłuchał. Pikmin wziął się z ogrodu, Nintendogs z psa, Wii Fit z wagi łazienkowej. Ma też zwyczaj, który brzmi jak żart, dopóki nie przypomnimy sobie, kim jest z wykształcenia.

„Zawsze lubiłem zgadywać długość przedmiotów i dlatego noszę przy sobie taśmę mierniczą.”

W 2006 roku ta metoda dostała własną konsolę. Wii było słabsze od konkurencji i miało kontroler przypominający pilota do telewizora. Według New Yorkera Miyamoto wymyślił go i współprojektował, a cel streszczał krótko: zrobić maszynę, której chciałyby mamy. O kształcie pilota mówił językiem, który już znamy.

„Kiedy zdecydowaliśmy się na ten kształt i sterowanie stało się jednoręczne, kilka problemów rozwiązało się naraz.”

Miarą sukcesu nie byli dla niego recenzenci. W rozmowach z Iwatą wraca żartobliwy „żonomierz” (Wife-o-Meter), czyli miara zainteresowania jego żony. Wspominał, jak patrzyła na ich dziecko grające w Ocarinę i mówiła, że to ładne, ale sama nigdy by nie spróbowała.

Wii sprzedało się w 101,63 mln egzemplarzy. Wii Sports, dołączane do konsoli w większości krajów, w 82,79 mln. Wii Fit w 22,67 mln, Mario Kart Wii w 36,83 mln. To liczby z raportów Nintendo. Notka o nim na liście stu najbardziej wpływowych ludzi magazynu TIME w 2007 roku mówiła, że pokazał, iż gry są dla każdego.

09Dziś

Dla klienta, nie dla szefa

Lista nagród jest długa: galeria sław amerykańskiej akademii gier w 1998 roku, setka TIME w 2007, honorowe członkostwo brytyjskiej BAFTA w 2010, hiszpańska Nagroda Księcia Asturii w 2012. Jury tej ostatniej napisało, że Miyamoto jest nie tylko ojcem nowoczesnej gry wideo. W 2019 roku Japonia uznała go za Osobę Zasłużoną dla Kultury, a teraz dała mu Order Kultury.

On sam, odbierając nagrodę w Hiszpanii, zaczął od sprostowania.

„Tworzenie gier wideo to w ogromnej mierze praca zespołowa.”

Takashi Tezuka, z którym rysował mapę pierwszej Zeldy, w czerwcu tego roku przeszedł na emeryturę. Miyamoto zostaje. Prezes Shuntaro Furukawa powiedział akcjonariuszom, że Executive Fellow co roku bierze udział w szkoleniu nowych pracowników. Co im mówi? Zapewne to, co według własnych słów powtarza zespołom zawsze.

„Pracujcie dla klienta, nie dla szefa.”

Wracam do trzech przedmiotów. Wieszak mówi, skąd przyszedł: z pracowni, w której rzecz najpierw ma działać. Beczka mówi, jak myśli: ograniczenie nie jest przeszkodą, tylko pytaniem. Stół mówi, dlaczego jego gry są lepsze od cudzych: bo potrafi w ostatnim tygodniu spojrzeć na własną pracę jak obcy człowiek i mieć odwagę ją rozebrać.

Nazywanie go geniuszem jest wygodne, bo zwalnia z myślenia o tym, co da się od niego wziąć. A da się wziąć prawie wszystko. Patrzeć ludziom przez ramię. Mierzyć rzeczy taśmą. Nie ufać sobie jako graczowi idealnemu. Szukać jednej zmiany, która rozwiązuje kilka problemów. Genialne jest w tym tylko jedno: że robi to konsekwentnie od 49 lat.

„Dopóki coś sprawia przyjemność mnie, może sprawiać ją także innym ludziom.”