Nauka · stan na listopad 2026
Komputer kwantowy. Jak działa, kto go buduje i kiedy złamie szyfry
To nie jest szybszy komputer. To maszyna do sterowania interferencją - bezużyteczna przy arkuszu kalkulacyjnym, groźna dla szyfrów i obiecująca dla chemii. Stan na listopad 2026: kto ma jakie kubity, co mówią mapy drogowe i dlaczego urzędy wyznaczyły termin na 2030 rok.

11 listopada 2026 roku w Chicago IBM pokazał procesor Nighthawk r3: 520 programowalnych kubitów, a razem ze sprzęgaczami 2034 elementy kwantowe na jednym chipie. Trzy tygodnie wcześniej Quantinuum ogłosiło, że jego kubit logiczny myli się pięć razy na milion rund korekcji. 27 października amerykański NIST zamknął wieloletnią dyskusję jednym dokumentem: po 2030 roku RSA i krzywe eliptyczne mają status przestarzałych, po 2035 - zakazanych.
Te trzy daty z jednej jesieni dobrze pokazują, gdzie jest dziś komputer kwantowy. Sprzęt rośnie, błędy maleją, a urzędy przestały pytać „czy” i ustaliły „do kiedy”. Jednocześnie do listopada 2026 roku żadna firma nie pokazała obliczenia, które byłoby i niemożliwe dla zwykłego superkomputera, i komuś potrzebne - są tylko kandydaci w kolejce do weryfikacji.
Ten tekst prowadzi od jednego kubitu do roku 2035. Po drodze sześć miejsc, w których można samemu poruszać stanem kwantowym, zmierzyć splątaną parę, psuć i naprawiać kubit logiczny oraz policzyć, czy dane zaszyfrowane dzisiaj doczekają końca swojej tajności.
programowalnych kubitów w procesorze IBM Nighthawk r3zapowiedź z 11.11.2026, wdrożenie w 2027
błędu na rundę korekcji w komputerze Quantinuum Heliosrekord ogłoszony 19.10.2026
kubity fizyczne wystarczą wg Google do złamania RSA-2048szacunek z 2025; w 2019 było 20 mln
po tym roku NIST uznaje RSA i krzywe eliptyczne za przestarzałedokument IR 8547, wersja finalna z 27.10.2026
Kubit to nie jest szybszy bit
Strzałka zamiast przełącznika
Zwykły bit jest przełącznikiem: 0 albo 1. Procesor w laptopie ma ich miliardy i przestawia je miliardy razy na sekundę, ale w każdej chwili każdy bit ma jedną z dwóch wartości. Cała informatyka, od Excela po modele językowe, to bardzo szybkie przestawianie przełączników.
Kubit jest strzałką. Jej stan zapisuje się jako |ψ⟩ = α|0⟩ + β|1⟩, gdzie α i β to dwie liczby zwane amplitudami. Fizycy rysują to na kuli - sferze Blocha. Biegun północny oznacza stan |0⟩, południowy |1⟩, a każdy inny punkt powierzchni jest superpozycją: mieszanką zera i jedynki w określonych proporcjach.
Kłopot zaczyna się przy odczycie. Strzałki nie da się obejrzeć. Pomiar zawsze zwraca zwykły bit: 0 z prawdopodobieństwem |α|² albo 1 z prawdopodobieństwem |β|². Po pomiarze superpozycja znika, a strzałka ląduje na biegunie, który wypadł. Z jednego kubitu nigdy nie wyciągnie się więcej niż jednego bitu.
Na sferze widać coś, czego nie ma w rzucie monetą. Wszystkie punkty równika dają przy pomiarze 50 procent zer i 50 procent jedynek, a mimo to są różnymi stanami. Różni je faza, czyli kąt obrotu wokół pionowej osi. Fazy nie widać w pojedynczym pomiarze, ale to ona decyduje, co się stanie, gdy dwie ścieżki obliczenia się spotkają.
Najbliższa codzienna analogia to słuchawki z redukcją hałasu. Mikrofon łapie szum, elektronika wytwarza tę samą falę przesuniętą o pół okresu, a obie fale się znoszą. Głośność żadnej z nich się nie zmieniła - zmieniło się przesunięcie. Amplitudy kubitów zachowują się tak samo: mogą się dodawać albo wygaszać. To jest interferencja i to ona, a nie „liczenie wszystkiego naraz”, jest silnikiem komputera kwantowego.
Skąd się bierze przewaga
Dwa kubity mają cztery amplitudy (dla 00, 01, 10, 11), trzy - osiem, a każdy kolejny podwaja ich liczbę. Do opisania stanu 300 kubitów trzeba 2³⁰⁰ liczb, czyli więcej, niż jest atomów w obserwowalnym Wszechświecie. Żaden klasyczny komputer nie zmieści takiej tablicy w pamięci.
Z tego faktu wyrasta najpopularniejszy mit: że komputer kwantowy sprawdza wszystkie odpowiedzi jednocześnie. Nie sprawdza. Na końcu jest pomiar, a pomiar 300 kubitów daje 300 bitów - jedną odpowiedź, wylosowaną zgodnie z amplitudami. Jeśli algorytm nic z nimi wcześniej nie zrobił, wynik jest losowym śmieciem.
Algorytm kwantowy to choreografia interferencji. Trzeba tak poprowadzić amplitudy, żeby ścieżki prowadzące do złych odpowiedzi wygasiły się nawzajem, a prowadzące do dobrej - wzmocniły. Wtedy pomiar z dużym prawdopodobieństwem zwróci to, czego szukamy. Taką choreografię znamy tylko dla wąskiej grupy problemów: rozkładu liczb na czynniki (Peter Shor, 1994), symulowania cząsteczek i materiałów oraz kilku zadań o specjalnej strukturze. Dla większości codziennych obliczeń nie istnieje i nic nie wskazuje, żeby miała istnieć.
Splątanie: dwa kubity, jeden stan
Korelacja mocniejsza niż para rękawiczek
Drugi składnik to splątanie. Dwa kubity można przygotować tak, że żaden z nich z osobna nie ma własnego stanu - stan ma dopiero para. W najprostszym wariancie, parze Bella, pomiar każdego kubitu daje losowo 0 albo 1, ale oba wyniki zawsze są takie same. Nie ma znaczenia, czy kubity dzieli milimetr chipu, czy tysiąc kilometrów światłowodu.
Brzmi to jak para rękawiczek rozesłana w dwóch pudełkach: otwierasz jedno, widzisz lewą, wiesz, że w drugim jest prawa. Gdyby na tym polegało splątanie, nie byłoby o czym pisać. Różnica wychodzi dopiero wtedy, gdy oba kubity mierzy się pod różnymi kątami. W 1964 roku John Bell pokazał, że żadne „rękawiczki” z ustalonymi z góry właściwościami nie odtworzą korelacji, które przewiduje mechanika kwantowa. Doświadczenia potwierdziły to tak dobitnie, że Alain Aspect, John Clauser i Anton Zeilinger dostali za nie w 2022 roku Nagrodę Nobla.
W symulacji warto zwrócić uwagę na dolny pasek: wynik samego kubitu B to zawsze pół na pół, bez względu na to, co zrobiono z A. Dlatego splątaniem nie da się przesłać wiadomości, a tym bardziej szybciej niż światło. Korelację widać dopiero po zestawieniu obu list wyników, a do tego potrzebny jest zwykły kanał łączności.
Dla obliczeń splątanie jest surowcem. Układ kubitów, w którym splątania jest mało, da się sprawnie zasymulować na zwykłym komputerze. Dopiero stany splątane wielu kubitów wymykają się klasycznym maszynom - i dopiero one są warte budowania chłodziarki za miliony.
Jest tu polski ślad. W 1991 roku urodzony we Wrocławiu Artur Ekert opublikował w „Physical Review Letters” protokół E91: sposób uzgadniania klucza szyfrującego, którego bezpieczeństwo wynika wprost z twierdzenia Bella. Pięć lat później Ryszard Horodecki z synami Michałem i Pawłem podali w Gdańsku warunek rozstrzygający, czy dany stan jest splątany - dziś znany jako kryterium Peresa-Horodeckich.

Żyrandol, czyli dlaczego to takie trudne
Najzimniejsze miejsce w budynku
Najbardziej znany obraz komputera kwantowego - złoty żyrandol z rurek i płyt - nie jest komputerem. To chłodziarka rozcieńczalnikowa. Każde piętro jest zimniejsze od poprzedniego, a procesor wisi na samym dole, w temperaturze poniżej 15 milikelwinów, ponad sto razy niższej niż w przestrzeni kosmicznej. Rurki to przewody mikrofalowe, którymi steruje się kubitami i odczytuje ich stan.
Zimno jest potrzebne, bo kubit nadprzewodzący to obwód elektryczny, w którym prąd płynie w dwie strony jednocześnie. Byle drganie cieplne, zabłąkany foton albo promieniowanie kosmiczne zamienia superpozycję w zwykłe 0 lub 1. Zjawisko nazywa się dekoherencją. W chipie Google Willow kubit utrzymuje stan przez około 100 mikrosekund - i jest to wynik pięć razy lepszy niż w poprzedniej generacji.
Drugi problem to precyzja operacji. Najlepsze dziś bramki dwukubitowe mają wierność od 99,88 procent (Google Willow) przez 99,92 procent (Quantinuum Helios) do deklarowanych przez IonQ 99,99 procent. To oznacza błąd raz na tysiąc do raz na dziesięć tysięcy operacji. Tymczasem złamanie klucza RSA wymaga według obliczeń Google około 6,5 miliarda bramek jednego tylko typu. Między „raz na tysiąc” a „ani razu na miliardy” jest przepaść sześciu rzędów wielkości i nie zasypie jej lepsza inżynieria samych kubitów. Zasypuje ją korekcja błędów, o której za chwilę.
Pięć sposobów na kubit
Nie ma jednej technologii. Jest pięć poważnych kandydatur i do dziś nie wiadomo, która wygra - a firmy zaczęły obstawiać po kilka naraz. W marcu 2026 roku Google, kojarzony z nadprzewodnikami, uruchomił w Boulder drugi program oparty na atomach neutralnych.

Nadprzewodniki

Jony w pułapce

Atomy neutralne

Fotony i reszta
Korekcja błędów: kubit, który się naprawia
Dlaczego liczą się kubity logiczne, nie fizyczne
W zwykłej elektronice błędy naprawia się przez powielanie: zapisz bit trzy razy, a przy odczycie głosuj. Z kubitem tak się nie da z dwóch powodów. Nieznanego stanu kwantowego nie można skopiować - zabrania tego twierdzenie o nieklonowaniu. Nie można go też obejrzeć, bo pomiar go niszczy.
Wyjście znaleziono w latach dziewięćdziesiątych. Jeden kubit logiczny rozkłada się na wiele fizycznych tak, żeby informacja siedziała we wzorze splątania całej grupy, a nie w którymkolwiek pojedynczym kubicie. Zamiast mierzyć dane, mierzy się w kółko pytania kontrolne: czy ta czwórka sąsiadów ma parzystą liczbę jedynek? Odpowiedzi, zwane syndromami, nie zdradzają zapisanej informacji, ale pokazują, gdzie coś się popsuło. Klasyczny program - dekoder - zgaduje na tej podstawie, co naprawić.
Najpopularniejszy schemat to kod powierzchniowy: kwadratowa siatka kubitów danych przeplatana kubitami kontrolnymi. Jej bok nazywa się dystansem. Siatka o dystansie 3 przetrwa jeden błąd, o dystansie 5 - dwa, o dystansie 7 - trzy.
Symulacja pokazuje najważniejsze zjawisko całej dziedziny - próg. Jeśli kubity fizyczne mylą się rzadziej niż pewna wartość graniczna, każde powiększenie siatki zmniejsza błąd logiczny, i to wykładniczo. Jeśli mylą się częściej, większa siatka tylko dokłada miejsc, w których coś może pójść źle. Wszystko, co dzieje się w sprzęcie kwantowym od 2023 roku, jest wyścigiem o zejście pod próg i o to, jak głęboko.
Grudzień 2024: poniżej progu
Pierwszy przekonujący dowód opublikował Google w „Nature” w grudniu 2024 roku. Na 105-kubitowym chipie Willow kod o dystansie 7 (101 kubitów) mylił się w 0,143 procent cykli, a każde powiększenie dystansu o 2 zmniejszało błąd 2,14 raza. Ten współczynnik, oznaczany grecką lambdą, stał się walutą branży: im większa lambda, tym mniej kubitów fizycznych trzeba na jeden dobry kubit logiczny. Pamięć logiczna Willow żyła 2,4 raza dłużej niż najlepszy z kubitów fizycznych, z których ją zbudowano.
19 października 2026 roku Quantinuum ogłosiło wynik o rząd wielkości lepszy. Na jonowym komputerze Helios kody o dystansach 3, 5 i 7 zeszły do 5 błędów na milion rund, a lambda wyniosła 12. Firma mówi o stukrotnej przewadze nad Google, choć porównanie jest jej własne: runda korekcji na jonach trwa znacznie dłużej niż mikrosekundowy cykl nadprzewodników, a praca jest na razie preprintem.
Trzecia droga to oszczędniejsze kody. IBM opisał w „Nature” w 2024 roku kod, który chroni 12 kubitów logicznych na 288 fizycznych - kod powierzchniowy potrzebowałby do tego około 3000. Ceną są połączenia między odległymi kubitami, których zwykły chip nie ma. Eksperymentalny procesor Loon ma je dostarczyć. Z kolei Google w październiku 2026 roku pokazał w „Science” wytwarzanie tak zwanych stanów magicznych - paliwa dla najtrudniejszych bramek - z wiernością 99,99 procent.
Uwaga na słowo „logiczny”
Komunikaty prasowe liczą kubity logiczne na trzy różne sposoby. Najsłabszy to detekcja: układ zauważa błąd i wyrzuca cały przebieg do kosza. Mocniejszy to korekcja: błąd jest naprawiany w locie. Najmocniejszy to korekcja powtarzana przez wiele rund podczas wykonywania bramek.
Helios z listopada 2025 roku miał 94 kubity logiczne z detekcją i 48 z korekcją - na 98 fizycznych. „70 kubitów logicznych” IBM z lipca 2026 roku to detekcja, przy której do końca dotrwało 0,059 procent przebiegów. Infleqtion ogłosił 16 listopada 2026 roku 30 kubitów logicznych z 80 fizycznych, nie podając rodzaju kodu. Dlatego przy każdej takiej liczbie warto zadać dwa pytania: detekcja czy korekcja i jaki błąd na operację.

Kto co ma w listopadzie 2026
Jedenaście zespołów, pięć technologii
Liczba kubitów fizycznych przestała być dobrą miarą mniej więcej wtedy, gdy przekroczyła tysiąc. IBM miał 1121-kubitowy procesor Condor już w 2023 roku, po czym zaczął budować mniejsze i dokładniejsze. Dzisiejsze porównanie trzeba prowadzić w trzech kolumnach: ile kubitów, jak dobrych i co z nich wynika po korekcji.
| Zespół | Technologia | Sprzęt | Najlepszy wynik | Zapowiedź |
|---|---|---|---|---|
| IBM | nadprzewodniki | Nighthawk r2: 120 kubitów; Heron r3: 156 | kod chroniący 12 kubitów logicznych na 288 fizycznych - na razie w teorii; 70 kubitów z detekcją błędów (preprint) | 2029: 200 logicznych |
| nadprzewodniki, od 2026 też atomy | Willow: 105 kubitów | 1 kubit logiczny poniżej progu (Λ = 2,14); stany magiczne 99,99% | ok. 1 mln fizycznych, bez daty | |
| Quantinuum | jony | Helios: 98 kubitów | 48 logicznych z korekcją; rekord 5 × 10⁻⁶ błędu na rundę (Λ = 12) | 2027: 100 logicznych |
| IonQ | jony | Tempo i 256-kubitowy chip szóstej generacji | wierność bramek 99,99% (deklaracja firmy) | 2030: 80 tys. logicznych |
| QuEra, Harvard, MIT | atomy neutralne | 448 atomów w obliczeniach, 3000 w pracy ciągłej | dziesiątki kubitów logicznych, destylacja stanów magicznych | 2028: 256 logicznych |
| Atom Computing i Microsoft | atomy neutralne | ponad 1200 atomów | 24 splątane kubity logiczne (2024) | 2027: 50 logicznych w Kopenhadze |
| Infleqtion | atomy neutralne | Sqale | 30 logicznych z 80 fizycznych (XI 2026) | 2028: 100 logicznych |
| Pasqal | atomy neutralne | systemy 100-kubitowe w Niemczech i Francji | symulacje analogowe | 140 kubitów dla włoskiego CINECA |
| Microsoft | kubity topologiczne | Majorana 2 | brak opublikowanych wierności bramek; wyniki sporne | 2029: „skalowalny komputer” |
| PsiQuantum | fotony | chipy fotoniczne z fabryki GlobalFoundries | brak demonstracji kubitu logicznego | ok. 1 mln kubitów; ośrodki w Brisbane i Chicago |
| USTC (Chiny) | nadprzewodniki i fotony | Zuchongzhi 3.0: 105 kubitów; Jiuzhang 4.0: 3050 fotonów | rekordy w zadaniach pokazowych | brak publicznej mapy |
Za liczbami idą pieniądze. Quantinuum weszło 4 czerwca 2026 roku na Nasdaq i zebrało 1,68 miliarda dolarów. IonQ wykazał w trzecim kwartale 173,8 miliona dolarów przychodu, z czego prawie połowa pochodzi z przejętej latem fabryki półprzewodników SkyWater. Atom Computing zamknął w czerwcu rundę ponad 300 milionów dolarów. Na giełdzie są też Pasqal i Infleqtion.
Najtwardszym sprawdzianem jest program amerykańskiej agencji DARPA o nazwie Quantum Benchmarking Initiative. Jego celem jest ustalenie, czy ktokolwiek zbuduje do 2033 roku komputer kwantowy wart więcej, niż kosztuje. Do ostatniego etapu weszli 7 października 2026 roku Atom Computing, australijski Diraq, IBM i IonQ, dołączając do Microsoftu i PsiQuantum.
Trzy znaki zapytania
Microsoft. Chip Majorana 1 z lutego 2025 roku miał być pierwszym procesorem na kubitach topologicznych, z natury odpornych na szum. Dowody od początku budziły wątpliwości, a w czerwcu 2026 roku „Nature” opublikowało recenzowaną krytykę metody, którą Microsoft potwierdzał istnienie takich kubitów. Firma odpowiedziała, że podtrzymuje wyniki, i pokazała Majoranę 2 z czasem życia stanu wydłużonym z milisekund do około 20 sekund. Nie podała jednak wierności ani jednej bramki. Wcześniejsze odsłony sporu opisują teksty o chipie „tysiąc razy stabilniejszym”.
PsiQuantum. Najlepiej finansowany startup branży obiecuje od razu maszynę z milionem fotonowych kubitów, produkowanych w zwykłej fabryce chipów. Nie pokazał dotąd ani jednego kubitu logicznego. Ośrodek w Brisbane, wsparty przez australijskie rządy kwotą 940 milionów dolarów australijskich, ma opóźnienie, a w lutym 2026 roku firma zmieniła prezesa.
Chiny. Zespół z uniwersytetu USTC w Hefei ma 105-kubitowy procesor Zuchongzhi 3.0 o parametrach zbliżonych do Willow oraz fotoniczny Jiuzhang 4.0, opisany w „Nature” w maju 2026 roku, który rejestruje do 3050 fotonów naraz. Oba biją rekordy w zadaniach pokazowych. Chińskich wyników z korekcją błędów na poziomie Google i Quantinuum w recenzowanych pismach na razie nie ma.
Mapy drogowe: 2027, 2029, 2033
Co firmy obiecują i gdzie leży próg dla RSA
Każda duża firma ma dziś publiczny harmonogram. Na wykresie poniżej zebrane są wszystkie: punkty pełne to maszyny i wyniki, które istnieją, puste - zapowiedzi. Kolor złoty oznacza kubity fizyczne, niebieski logiczne. Czerwone schodki pokazują coś, o czym mówi się rzadziej: jak z roku na rok maleje szacowana liczba kubitów potrzebnych do złamania klucza RSA-2048.
Dane wykresu w tabeli
| Firma i maszyna | Rok | Kubity | Status |
|---|---|---|---|
| Google - Sycamore | 2019 | 53 fiz. | istnieje |
| IBM - Condor | 2023 | 1 121 fiz. | istnieje |
| Atom Computing - pierwszy system ponad 1000 | 2023 | 1 180 fiz. | istnieje |
| Google - Willow | 2024 | 105 fiz. | istnieje |
| USTC - Zuchongzhi 3.0 | 2025 | 105 fiz. | istnieje |
| Harvard i MIT - macierz atomów | 2025 | 3 000 fiz. | istnieje |
| Quantinuum - Helios | 2025 | 98 fiz. | istnieje |
| IBM - Nighthawk r2 | 2026 | 120 fiz. | istnieje |
| IBM - Nighthawk r3 | 2027 | 2 034 fiz. | zapowiedź |
| IonQ - mapa 2027 | 2027 | 10 000 fiz. | zapowiedź |
| IonQ - mapa 2028 | 2028 | 20 000 fiz. | zapowiedź |
| IonQ - mapa 2029 | 2029 | 200 000 fiz. | zapowiedź |
| IonQ - mapa 2030 | 2030 | 2 000 000 fiz. | zapowiedź |
| Harvard i QuEra - 48 logicznych | 2023 | 48 log. | istnieje |
| Quantinuum i Microsoft - H2 | 2024 | 4 log. | istnieje |
| Microsoft i Atom - 24 splątane | 2024 | 24 log. | istnieje |
| Google - Willow, d=7 | 2024 | 1 log. | istnieje |
| Quantinuum - Helios | 2025 | 48 log. | istnieje |
| Infleqtion - Sqale | 2026 | 30 log. | istnieje |
| Atom i Microsoft - Magne | 2027 | 50 log. | zapowiedź |
| Quantinuum - Sol | 2027 | 100 log. | zapowiedź |
| IonQ - mapa 2027 | 2027 | 800 log. | zapowiedź |
| QuEra - Libra | 2028 | 256 log. | zapowiedź |
| Infleqtion - mapa 2028 | 2028 | 100 log. | zapowiedź |
| IonQ - mapa 2028 | 2028 | 1 600 log. | zapowiedź |
| IBM - Starling | 2029 | 200 log. | zapowiedź |
| IonQ - mapa 2029 | 2029 | 8 000 log. | zapowiedź |
| IonQ - mapa 2030 | 2030 | 80 000 log. | zapowiedź |
| IBM - Blue Jay | 2033 | 2 000 log. | zapowiedź |
| Szacunek dla RSA-2048 | 2019 | 20 mln fiz. | szacunek |
| Szacunek dla RSA-2048 | 2025 | 897 864 fiz. | szacunek |
| Szacunek dla RSA-2048 | 2026 | poniżej 100 tys. fiz. | szacunek |
IBM ma plan najbardziej szczegółowy. W 2027 roku dwa procesory Nighthawk r3 mają zostać połączone w system o 1040 kubitach. W 2029 roku w Poughkeepsie ma stanąć Starling: 200 kubitów logicznych zdolnych wykonać 100 milionów bramek. Po 2033 roku - Blue Jay z 2000 kubitów logicznych i miliardem bramek.
Quantinuum zapowiada na drugą połowę 2027 roku komputer Sol ze 100 kubitami logicznymi o błędzie jednej stutysięcznej, a na 2029 rok w pełni odporną na błędy maszynę Apollo. QuEra chce w 2028 roku udostępnić w chmurze system Libra z ponad 256 kubitami logicznymi. Infleqtion celuje w 100 kubitów logicznych w 2028 roku. Microsoft mówi o skalowalnym komputerze do 2029 roku.
IonQ opublikował liczby najodważniejsze: 10 tysięcy kubitów fizycznych i 800 logicznych w 2027 roku, 2 miliony fizycznych i 80 tysięcy logicznych w 2030. Google jako jedyny nie podaje lat. Jego mapa ma sześć kamieni milowych, z których osiągnięte są dwa, a ostatni to maszyna z około milionem kubitów fizycznych. Szef zespołu Hartmut Neven mówi o komercyjnie użytecznych komputerach „do końca tej dekady”.
Jak to czytać? Zapowiedź nie jest wynikiem. Amerykański Departament Energii wyznaczył własny, ostrożniejszy cel: 100 kubitów logicznych wykonujących 100 tysięcy trudnych operacji do końca 2028 roku. Na wykresie widać jednak rzecz ważniejszą od każdej pojedynczej daty: linie zapowiedzi i schodki szacunków zbiegają się między 2028 a 2030 rokiem. Jedne rosną, drugie maleją. Żeby doszło do spotkania, nie wszystko musi się udać - wystarczy, że uda się jednej firmie.

Co to realnie da
Chemia, leki, materiały, baterie, nawozy
Richard Feynman zauważył na początku lat osiemdziesiątych, że przyrody na poziomie atomów nie da się sprawnie symulować zwykłym komputerem, bo sama jest kwantowa. Zaproponował, żeby symulować ją maszyną, która działa według tych samych reguł. Czterdzieści lat później to wciąż najlepiej uzasadnione zastosowanie komputera kwantowego - i jedyne poza łamaniem szyfrów, dla którego znamy algorytmy z dużą, udowodnioną przewagą.
Nawozy: cząsteczka, której nie umiemy policzyć
Produkcja amoniaku metodą Habera-Boscha, podstawa nawozów sztucznych, pochłania według Royal Society około 1,8 procent światowej energii i odpowiada za podobną część emisji dwutlenku węgla. Bakterie robią to samo w temperaturze pokojowej, dzięki enzymowi nitrogenazie. W jego sercu siedzi skupisko atomów żelaza i molibdenu zwane FeMoco. Gdyby dało się dokładnie policzyć, jak działa, można by szukać katalizatora, który je naśladuje. Klasyczne metody chemii obliczeniowej się na nim wykładają.
FeMoco stało się miarką postępu. W 2021 roku zespół Google oszacował, że symulacja wymaga około 4 milionów kubitów fizycznych i niecałych 4 dni. W październiku 2025 roku Alice & Bob ogłosił, że na jego „kocich” kubitach wystarczy 99 tysięcy. W maju 2026 roku Google opublikował preprint z wynikiem 89 tysięcy zwykłych kubitów nadprzewodzących i czasem poniżej miesiąca. To spadek 45-krotny w pięć lat, osiągnięty wyłącznie lepszymi algorytmami i kodami.
Leki i baterie: ostrożniej
Dla leków wzorcowym przykładem jest cytochrom P450, rodzina enzymów rozkładających w wątrobie większość farmaceutyków. Google z firmą Boehringer Ingelheim policzył w 2022 roku, że jego wierna symulacja wymaga około 4,6 miliona kubitów fizycznych i 73 godzin - albo 500 tysięcy kubitów, jeśli sprzęt będzie sto razy dokładniejszy. Wszystkie takie prace są kosztorysami dla maszyn, których jeszcze nie ma. Dzisiejszy komputer kwantowy nie zaprojektował żadnego leku. Starszy tekst o obietnicach dla farmacji pokazuje, jak długo ta zapowiedź już trwa.
Z bateriami jest gorzej. W 2023 roku Google i BASF policzyli koszt symulacji tlenku litowo-niklowego, materiału katod. Wyszło od stu do tysiąca dni obliczeń, co sami autorzy nazwali kosztem „wygórowanym” i zaznaczyli, że potrzebne są dalsze ulepszenia algorytmów. Materiały to kryształy, a nie pojedyncze cząsteczki, i są dla komputerów kwantowych trudniejsze, niż sugerują prezentacje dla inwestorów.
Co pokazano naprawdę
Najmocniejszy dotychczas wynik to eksperyment Quantum Echoes, opublikowany przez Google w „Nature” w październiku 2025 roku. Chip Willow wykonał w około dwie godziny pomiar pewnej wielkości fizycznej, który superkomputerowi Frontier zająłby według autorów 3,2 roku, czyli 13 tysięcy razy dłużej. Wynik da się sprawdzić na innym komputerze kwantowym, co odróżnia go od wcześniejszych pokazów. W towarzyszącej pracy o strukturze cząsteczek Google sam zastrzegł jednak, że ta demonstracja „nie wykracza jeszcze poza możliwości klasyczne”.
IBM ogłosił 30 lipca 2026 roku osiągnięcie przewagi kwantowej w trzech eksperymentach przeprowadzonych z partnerami. Wszystkie trzy są preprintami, a w publicznym rejestrze takich twierdzeń, prowadzonym między innymi przez sam IBM, mają status kandydatów. Stan na listopad 2026 roku jest więc taki: przewaga w zadaniach fizycznych bez wartości handlowej - bardzo prawdopodobna; przewaga w zadaniu, za które ktoś by zapłacił - jeszcze nie.
Na tym tle trzeba czytać prognozy. Firma doradcza BCG szacuje wartość tworzoną przez komputery kwantowe na 450-850 miliardów dolarów w 2040 roku, a sam rynek sprzętu i oprogramowania w 2030 roku na 1-2 miliardy. To prognoza analityków, zależna od tego, czy mapy drogowe z poprzedniego rozdziału zostaną dotrzymane.
Czego komputer kwantowy nie zrobi
Sześć mitów i jeden zombie
Nie sprawdza wszystkich rozwiązań naraz
Pomiar zwraca jedną odpowiedź. Przewaga pojawia się tylko tam, gdzie znany jest sposób na wygaszenie złych odpowiedzi interferencją, a takich problemów jest niewiele.
Nie przyspieszy laptopa, gier ani przeglądarki
Kubity są o wiele rzędów wielkości wolniejsze i bardziej zawodne od tranzystorów. Przy zadaniach bez kwantowego algorytmu komputer kwantowy jest po prostu bardzo drogim, bardzo złym komputerem.
Nie rozwiąże logistyki ani giełdy
Dla ogólnych problemów optymalizacyjnych znane przyspieszenie jest tylko kwadratowe. Badacze Google wykazali w 2021 roku, że takie przyspieszenie zjada narzut korekcji błędów i „nie zapewni przewagi kwantowej” na wczesnych maszynach odpornych na błędy.
Nie zastąpi kart graficznych w AI
Sieci neuronowe żyją z ogromnych zbiorów danych, a samo załadowanie danych do stanu kwantowego potrafi zjeść cały zysk. Kilka głośnych algorytmów kwantowego uczenia maszynowego zostało „zdekwantyzowanych”: w 2018 roku Ewin Tang pokazała klasyczny odpowiednik niemal równie szybki.
Nie prześle informacji szybciej niż światło
Splątanie daje korelacje, nie łączność. Wynik po jednej stronie jest zawsze losowy, co widać w symulacji z drugiego rozdziału.
Nie złamie wszystkich szyfrów
Zagrożona jest kryptografia klucza publicznego: RSA i krzywe eliptyczne. Szyfry symetryczne, takie jak AES-256, i dobrze zrobione funkcje skrótu pozostają bezpieczne.
Odwrotny kierunek działa lepiej: to sztuczna inteligencja pomaga dziś komputerom kwantowym. Rekord Quantinuum z października 2026 roku uzyskano z dekoderami opartymi na sieciach neuronowych, a zespół z Harvardu, firmy Anthropic i QuEra opisał w listopadzie, jak model językowy zmniejszył kilkunastokrotnie liczbę bramek potrzebnych w wybranych algorytmach. O tym, jak model językowy układa zadania dla maszyn kwantowych, jest też tekst o agencie QuantumQUBO.
Zombie z działu prasowego
We wrześniu 2025 roku bank HSBC ogłosił, że z pomocą procesora IBM poprawił o 34 procent prognozę, czy zlecenie na rynku obligacji zostanie zrealizowane. Informatyk Scott Aaronson z Uniwersytetu Teksańskiego zajrzał do pracy tego samego dnia i zauważył, że gdy to samo obliczenie zasymulować klasycznie bez szumu, zysk znika. Przewaga brała się więc z niedoskonałości sprzętu, a nie z kwantowości.
„Widzą przewagę kwantową w tym zadaniu, ale tylko dzięki szumowi w swoim sprzęcie kwantowym?”
Scott Aaronson, blog Shtetl-Optimized, 25 września 2025
Podobny los spotkał ogłoszoną w „Science” w marcu 2025 roku „supremację” kanadyjskiego D-Wave: rok później to samo pismo wydrukowało pracę zespołu z Flatiron Institute, który odtworzył wyniki na zwykłym komputerze „skromnymi zasobami”. D-Wave odpowiada, że symulacja objęła tylko część problemów. Wzorzec jest stały: ogłoszenie przewagi, kilka miesięcy ciszy, klasyczny algorytm, który dogania.
Nastroje przy tym falują. Szef Nvidii Jensen Huang powiedział w styczniu 2025 roku, że na bardzo użyteczne komputery kwantowe trzeba poczekać raczej 20 lat, a akcje firm kwantowych spadły po tym o kilkadziesiąt procent. W marcu zaprosił ich szefów na scenę i zaczął od słów: „To pierwsze wydarzenie w historii, na które prezes firmy zaprasza gości, żeby wytłumaczyli mu, dlaczego się mylił”.
Kryptografia: zbierz teraz, odszyfruj później
Shor, RSA i wyścig z własnym kalendarzem
Prawie cała poufność w internecie opiera się na dwóch zadaniach matematycznych, które łatwo wykonać w jedną stronę, a trudno odwrócić. Pomnożenie dwóch wielkich liczb pierwszych zajmuje ułamek sekundy, odtworzenie ich z iloczynu - dłużej, niż istnieje Wszechświat. Na tym stoi RSA. Podobną asymetrię mają krzywe eliptyczne, którymi zabezpieczone są między innymi połączenia HTTPS, podpisy aplikacji i portfele kryptowalut.
W 1994 roku Peter Shor pokazał, że komputer kwantowy odwraca oba zadania szybko. Jego algorytm zamienia szukanie czynników w szukanie okresu pewnej funkcji, a okres jest dokładnie tym, co interferencja wydobywa najlepiej. Od tej chwili pytanie nie brzmi „czy”, tylko „jak dużej maszyny trzeba”.
Ile kubitów na jeden klucz
Zacznijmy od faktu, który studzi emocje: największa liczba rozłożona dotąd uczciwie algorytmem Shora na prawdziwym sprzęcie to 21. Udało się to w 2012 roku i od tamtej pory rekord stoi. Kryptolodzy Peter Gutmann i Stephan Neuhaus opublikowali w 2025 roku satyryczną pracę, w której „rekordy kwantowej faktoryzacji” powtarzają domowym komputerem z 1981 roku, liczydłem i psem.
Drugi fakt emocje podgrzewa. W 2019 roku Craig Gidney z Google i Martin Ekerå oszacowali, że złamanie 2048-bitowego klucza RSA wymaga 20 milionów zaszumionych kubitów i 8 godzin. W maju 2025 roku Gidney poprawił własny wynik: wystarczy 897 864 kubity i około pięciu dni, przy tych samych założeniach co do jakości sprzętu. W lutym 2026 roku australijski startup Iceberg Quantum opisał architekturę, która przy oszczędniejszych kodach schodzi poniżej 100 tysięcy kubitów. W marcu zespół z Harvardu i Caltechu, z Johnem Preskillem wśród autorów, pokazał, że na atomach neutralnych algorytm Shora da się uruchomić już od około 10 tysięcy kubitów, a klucz na krzywej eliptycznej P-256 padłby w kilka dni przy 26 tysiącach.
Tego samego dnia, 30 marca 2026 roku, Google z Fundacją Ethereum i Uniwersytetem Stanforda opublikował szacunek dla krzywej używanej przez Bitcoina: mniej niż 500 tysięcy kubitów fizycznych i średnio około 9 minut na wyprowadzenie klucza prywatnego. Obwodów nie ujawniono. Według tej pracy około 1,7 miliona bitcoinów leży pod adresami starego typu, w których klucz publiczny jest jawny.
Największe dzisiejsze maszyny o wystarczająco niskich błędach mają od stu do kilkuset kubitów. Do miliona brakuje więc trzech-czterech rzędów wielkości. Tyle że w siedem lat szacunek spadł z 20 milionów do mniej niż miliona, a przy śmielszych założeniach - do stu tysięcy.
„Komputer kwantowy odporny na błędy, zdolny łamać używane dziś kryptosystemy, powinien być możliwy około 2029 roku. (...) Nie jestem człowiekiem od terminów.”
Scott Aaronson, 29 kwietnia 2026
Dlaczego termin jest dzisiaj
Szyfrowany ruch można nagrać. Kto przechwyci dziś połączenie zabezpieczone RSA lub krzywą eliptyczną, nie przeczyta go, ale może je zachować i poczekać na odpowiednią maszynę. Ten scenariusz nazywa się „zbierz teraz, odszyfruj później” i jest oficjalnym założeniem służb w USA, Wielkiej Brytanii, Niemczech i Australii. Publicznie udokumentowanego przypadku takiego ataku nie ma - z natury rzeczy wyszedłby na jaw dopiero po latach.
Kanadyjski kryptolog Michele Mosca ujął to w nierówność. Niech x oznacza liczbę lat, przez które dane muszą pozostać tajne, y - czas potrzebny na wymianę szyfrów, a z - czas do powstania komputera łamiącego obecne klucze. Jeśli x + y jest większe od z, problem już istnieje, nawet jeśli maszyna powstanie za dekadę.
Co wstawić za z? Instytut Global Risk Institute pyta o to co roku ekspertów. W raporcie opublikowanym w marcu 2026 roku połowa z 26 ankietowanych oceniła, że szansa na komputer łamiący RSA-2048 w ciągu doby wyniesie w perspektywie 10 lat około 50 procent lub więcej. Dla 15 lat taką ocenę dało 18 z 26. To najbardziej optymistyczne - albo pesymistyczne, zależnie od strony - odpowiedzi w historii badania.
Sam Gidney dodaje do swojej pracy trzeźwe zastrzeżenie: zaleca trzymanie się terminów NIST „nie dlatego, że spodziewam się wystarczająco dużych komputerów kwantowych do 2030 roku”, tylko dlatego, że bezpieczeństwo nie powinno zależeć od tego, czy postęp będzie powolny.
Kryptografia postkwantowa: nowe zamki
Odpowiedzią nie są komputery kwantowe po stronie obrońców, tylko nowa matematyka działająca na zwykłym sprzęcie. Kryptografia postkwantowa opiera się na zadaniach, dla których nie znamy szybkiego algorytmu ani klasycznego, ani kwantowego - głównie na problemach z kratami w wielowymiarowych przestrzeniach.
13 sierpnia 2024 roku NIST ogłosił trzy gotowe standardy. FIPS 203, czyli ML-KEM, służy do uzgadniania kluczy i zastępuje wymianę opartą na RSA i krzywych. FIPS 204, czyli ML-DSA, to podstawowy podpis cyfrowy. FIPS 205, SLH-DSA, jest podpisem zapasowym, zbudowanym wyłącznie na funkcjach skrótu. W marcu 2025 roku NIST wybrał jeszcze HQC - zapasowy mechanizm uzgadniania kluczy oparty na innej matematyce niż kraty, na wypadek gdyby w ML-KEM znaleziono słabość. Jego standard ma być gotowy w 2027 roku.
„Zachęcamy administratorów systemów, by zaczęli wdrażać je natychmiast. Nie ma potrzeby czekać na przyszłe standardy.”
Dustin Moody, kierownik projektu kryptografii postkwantowej w NIST, 13 sierpnia 2024
Terminy migracji
| Kto | Etapy | Koniec |
|---|---|---|
| USA (rozporządzenie z 22.06.2026) | do 31.12.2030 uzgadnianie kluczy, do 31.12.2031 podpisy - w najważniejszych systemach federalnych | 2035 |
| NIST (IR 8547, 27.10.2026) | po 2030 RSA i krzywe eliptyczne przestarzałe | po 2035 zakazane |
| Unia Europejska (mapa z 23.06.2025) | start do końca 2026, systemy wysokiego ryzyka do końca 2030 | 2035 |
| Wielka Brytania (NCSC) | plan do 2028, najpilniejsze migracje do 2031 | 2035 |
| Australia (ASD) | koniec tradycyjnej kryptografii asymetrycznej do końca 2030 | 2030 |
| G7, sektor finansowy (13.01.2026) | systemy krytyczne w latach 2030-2032 | 2035 |
Polska jest stroną tych ustaleń dwojako. Jako państwo Unii współtworzyła mapę drogową z czerwca 2025 roku, która każe rozpocząć krajowe przejście do końca 2026 roku. W listopadzie 2024 roku polska instytucja podpisała też wspólne oświadczenie 18 państw Unii, by najbardziej wrażliwe zastosowania zabezpieczyć przed scenariuszem „zbierz teraz, odszyfruj później” najpóźniej do końca 2030 roku. Rozporządzenie DORA, obowiązujące banki, nie podaje daty, ale w przepisach wykonawczych wprost wymaga aktualizowania kryptografii w ślad za postępami kryptoanalizy i wymienia zagrożenie kwantowe.
Co już się stało, po cichu
Najważniejsza część migracji odbyła się bez udziału użytkowników. Według Cloudflare, przez którego sieć przechodzi duża część światowego ruchu, na początku 2024 roku hybrydowym postkwantowym uzgadnianiem kluczy chronione było mniej niż 3 procent połączeń. 29 września 2026 roku - około 70 procent ruchu z przeglądarek. Chrome, Firefox i systemy Apple od wersji 26 negocjują takie połączenie domyślnie. OpenSSH robi to od wersji 10.0 z kwietnia 2025 roku.
Signal dodał ochronę postkwantową do nawiązywania rozmowy we wrześniu 2023 roku, a w październiku 2025 roku rozszerzył ją na całą sesję, tak że klucze są odnawiane postkwantowo w trakcie rozmowy. iMessage ma podobny protokół od lutego 2024 roku. Rozmowy z tych komunikatorów są więc chronione także przed scenariuszem nagrania dziś i odszyfrowania za kilkanaście lat.
To była łatwiejsza połowa. Trudniejsza to podpisy cyfrowe i certyfikaty, czyli dowód, że serwer banku jest serwerem banku. Postkwantowe podpisy są wielokrotnie większe od obecnych i spowalniają połączenia, dlatego przeglądarki i urzędy certyfikacji szykują nowy format certyfikatów. Let's Encrypt planuje środowisko testowe na koniec 2026 roku i produkcyjne w 2027. Cloudflare i Google deklarują pełną migrację do 2029 roku. Po stronie serwerów jest gorzej: postkwantowe połączenie z Cloudflare obsługuje tylko około 15 procent z nich.
Banki, BLIK i Twoje hasła
Bankowość ma własny kalendarz. Grupa ekspertów G7 wskazała w styczniu 2026 roku rok 2035 jako cel dla całego sektora finansowego, a lata 2030-2032 dla systemów krytycznych. Bank Rozrachunków Międzynarodowych w projekcie Leap sprawdził z bankami centralnymi Francji, Niemiec i Włoch oraz siecią Swift, czy podpisy postkwantowe da się włożyć do działającego systemu płatności. Dało się, we wszystkich scenariuszach, ale przetwarzanie trwało „znacząco dłużej”.
Dla BLIK-a i bankowości mobilnej wynika z tego kilka rzeczy. Sześciocyfrowy kod żyje dwie minuty i sam w sobie nie jest celem ataku kwantowego. Wrażliwe są warstwy pod spodem: szyfrowane połączenie aplikacji z bankiem, podpisy, którymi banki i operator systemu potwierdzają sobie transakcje, oraz certyfikaty. To te same klocki, które wymienia cały internet. Polskie banki obejmuje unijny harmonogram: początek prac do końca 2026 roku, systemy wysokiego ryzyka do końca 2030. Historia transakcji przechwycona dziś z łącza mogłaby zostać odczytana za kilkanaście lat, ale pieniędzy w ten sposób nie da się ukraść - do tego trzeba by fałszować podpisy na bieżąco.
Hasła są w tej historii najmniej zagrożone. Serwisy przechowują je jako skróty, a funkcje skrótu i szyfry symetryczne komputer kwantowy osłabia najwyżej kwadratowo. NIST ocenia, że AES-256 pozostanie bezpieczny „bardzo długo”. Długie, unikalne hasło z menedżera haseł jest tak samo dobre przed erą kwantową i po niej. Realne ryzyko dla zwykłego użytkownika to nie hasło, tylko nagrane dziś połączenie, w którym to hasło wysłano kanałem chronionym starym uzgadnianiem kluczy. Dlatego jedyna praktyczna rada brzmi nudno: aktualizować system, przeglądarkę i aplikację banku.
Kryptowaluty mają trudniej, bo nie ma centralnego administratora, który wymieni zamki. Propozycja BIP-360, wprowadzająca do Bitcoina adresy odporne na część ataków kwantowych, ma od grudnia 2024 roku status szkicu. Monety pod starymi adresami z jawnym kluczem publicznym muszą przenieść sami właściciele - o ile jeszcze mają klucze.

Polska i Europa
Dwadzieścia jonów w Poznaniu
23 czerwca 2025 roku w Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym uruchomiono PIAST-Q: pierwszy komputer kwantowy europejskiej sieci EuroHPC, który doczekał się inauguracji. Zbudowała go austriacka firma AQT z Innsbrucka. Ma 20 kubitów na uwięzionych jonach, mieści się w dwóch standardowych szafach serwerowych, pracuje w temperaturze pokojowej i pobiera mniej niż 2 kilowaty. Kosztował 12,28 miliona euro, po połowie z budżetu EuroHPC i polskich ministerstw.
Dwadzieścia kubitów nie złamie żadnego szyfru ani nie policzy FeMoco. PIAST-Q jest maszyną do nauki, testowania algorytmów i łączenia z klasycznymi superkomputerami. W pierwszym europejskim naborze na czas obliczeniowy, rozstrzygniętym jesienią 2026 roku, przypadło mu 412 z 1142 przyznanych godzin.
W tym samym ośrodku stoją dwa fotoniczne komputery ORCA PT-1, a od lutego 2022 roku działa IBM Quantum Innovation Center, przez które polscy naukowcy mają dostęp do maszyn IBM. PCSS prowadzi też PIONIER-Q, sieć kwantowej dystrybucji klucza o długości ponad 1700 kilometrów, według ośrodka najdłuższą tego typu w Europie.
Polska teoria jest mocniejsza niż polski sprzęt. Protokół Ekerta i kryterium Horodeckich to podręcznikowe wyniki, a przeglądowa praca „Quantum entanglement” czterech Horodeckich z 2009 roku należy do najczęściej cytowanych w dziedzinie. Na Uniwersytecie Gdańskim działa Międzynarodowe Centrum Teorii Technologii Kwantowych z grupami między innymi Pawła Horodeckiego i Marka Żukowskiego.
Osiem maszyn EuroHPC
| System | Miejsce | Dostawca | Technologia | Kubity | Status |
|---|---|---|---|---|---|
| PIAST-Q | Poznań, PCSS | AQT (Austria) | jony | 20 | działa od 23.06.2025 |
| VLQ | Ostrawa, IT4Innovations | IQM (Finlandia) | nadprzewodniki | 24 | inauguracja IX 2025 |
| Euro-Q-Exa | Garching, LRZ | IQM (Finlandia) | nadprzewodniki | 54, w rozbudowie o 150 | inauguracja II 2026 |
| Lucy | Bruyères-le-Châtel, CEA | Quandela (Francja) | fotony | 12 | w naborach 2026 |
| JADE | Jülich | Pasqal (Francja) | atomy neutralne | 100 | działa |
| Ruby | Bruyères-le-Châtel, CEA | Pasqal (Francja) | atomy neutralne | 100 | działa |
| SOL | Bolonia, CINECA | Pasqal (Francja) | atomy neutralne | 140 | w budowie |
| EuroQCS-Spain | Barcelona, BSC | Qilimanjaro (Hiszpania) | nadprzewodniki (wyżarzanie) | do 25 | w budowie |
Europa kupuje różne technologie celowo: jony, nadprzewodniki, fotony i atomy, od europejskich dostawców. Największa maszyna w budowie to rozbudowa monachijskiego Euro-Q-Exa o system 150-kubitowy, który ma być dostępny dla użytkowników w 2027 roku. Poza siecią EuroHPC działają komputery IBM w Niemczech, a w Kopenhadze fundacja Novo Nordisk i duński fundusz EIFO instalują Magne, maszynę Atom Computing i Microsoftu z ponad 1200 atomami i planowanymi 50 kubitami logicznymi, kupioną za 80 milionów euro.
Komisja Europejska opublikowała 2 lipca 2025 roku strategię Quantum Europe z celem przywództwa do 2030 roku, a na 2026 rok zaplanowała przyjęcie Quantum Act - ustawy, która ma finansować linie pilotażowe i fabryki chipów kwantowych. W skali prywatnych pieniędzy Europa pozostaje daleko za Stanami: jedna oferta publiczna Quantinuum przyniosła więcej niż cały dziesięcioletni budżet europejskiego programu flagowego, wynoszący miliard euro.
Jak spróbować samemu
Prawdziwy procesor kwantowy w dziesięć minut
Komputera kwantowego nie trzeba kupować, żeby go użyć. Kilku producentów udostępnia maszyny przez internet, a pierwsze kroki są darmowe. Ceny poniżej odczytano z cenników 19 listopada 2026 roku.
W przeglądarce, bez konta
Najszybszy start to Quirk, symulator napisany przez Craiga Gidneya - tego samego, który liczy koszt łamania RSA. Działa pod adresem algassert.com/quirk. Bramki przeciąga się myszą na linie kubitów, a wynik i sfera Blocha każdego kubitu aktualizują się na żywo. Do kilkunastu kubitów zwykły laptop symuluje wszystko dokładnie.
Na prawdziwym sprzęcie IBM
IBM Quantum Platform ma darmowy plan Open: do 10 minut pracy procesora kwantowego w każdym 28-dniowym oknie. To więcej, niż się wydaje, bo pojedyncze zadanie trwa sekundy. Programuje się w Pythonie, w bibliotece Qiskit (wersja 2.6.2 z 5 listopada 2026 roku), instalowanej poleceniem pip install qiskit. Poniższy program tworzy parę Bella z drugiego rozdziału - tutaj na lokalnym symulatorze, a po podmianie jednej linii na prawdziwym procesorze.
from qiskit import QuantumCircuit
from qiskit.primitives import StatevectorSampler
qc = QuantumCircuit(2)
qc.h(0) # superpozycja pierwszego kubitu
qc.cx(0, 1) # splątanie z drugim
qc.measure_all()
wynik = StatevectorSampler().run([qc], shots=1000).result()
print(wynik[0].data.meas.get_counts())
# np. {'00': 507, '11': 493} - nigdy 01 ani 10Na prawdziwym sprzęcie w wynikach pojawi się też kilka procent odczytów 01 i 10. To szum - ten sam, z którym walczy korekcja błędów. Zobaczenie go na własne oczy uczy więcej niż niejeden wykład. Po wyczerpaniu darmowych minut plan Pay-As-You-Go kosztuje 96 dolarów za minutę pracy procesora, rozliczane co do sekundy. Abonamenty dla firm zaczynają się od 72 dolarów za minutę (plan Flex, minimum 400 minut rocznie) i 48 dolarów (Premium, minimum 5200 minut).
Inne technologie w chmurze
Amazon Braket daje jednym kontem dostęp do maszyn kilku firm i liczy inaczej: 0,30 dolara za zadanie plus opłata za każdy strzał, czyli jedno uruchomienie obwodu. Tysiąc strzałów na nadprzewodzącym IQM Garnet kosztuje 1,75 dolara. To samo na jonowym IonQ Forte - 80,30 dolara. Jest tam też AQT IBEX-Q1, maszyna tego samego producenta co poznański PIAST-Q, po 2,35 centa za strzał, oraz 256-atomowa QuEra Aquila po cencie za strzał.
Platforma qBraid ma darmowy plan z symulatorami i emulatorem komputera Quantinuum. Dostęp do samych maszyn Quantinuum to już liga korporacyjna: w cenniku Azure Quantum abonament na komputer H2 zaczyna się od 125 tysięcy dolarów miesięcznie. Naukowcy z polskich uczelni mogą ubiegać się o czas na PIAST-Q i innych europejskich maszynach w naborach EuroHPC, bez opłat.
Kto woli zacząć od teorii, znajdzie na stronie IBM Quantum Learning kurs podstaw informacji kwantowej Johna Watrousa. Wymaga algebry liniowej na poziomie pierwszego roku studiów technicznych i niczego więcej.
Oś czasu do 2035
Zapowiedziane, nakazane, prognozowane
Na koniec wszystko na jednej osi. Każdy wpis ma etykietę: zapowiedź firmy, termin wyznaczony przez urząd albo prognoza analityków i ekspertów. Pierwsze dwa rodzaje różnią się wiarygodnością bardziej, niż się wydaje - terminy urzędowe są wiążące dla administracji i dostawców, zapowiedzi firm nie wiążą nikogo.
- 2026
- termin urzędowyUnia Europejska: państwa członkowskie rozpoczynają krajowe przejście na kryptografię postkwantową (do końca roku).
- zapowiedź firmyLet's Encrypt: środowisko testowe nowych, postkwantowych certyfikatów.
- 2027
- zapowiedź firmyIBM: dwa procesory Nighthawk r3 połączone w system 1040 kubitów.
- zapowiedź firmyQuantinuum: komputer Sol ze 100 kubitami logicznymi (druga połowa roku).
- zapowiedź firmyIonQ: 10 tysięcy kubitów fizycznych, 800 logicznych.
- zapowiedź firmyAtom Computing i Microsoft: Magne w Kopenhadze z 50 kubitami logicznymi gotowy do pierwszych zadań (przełom 2026 i 2027).
- termin urzędowyNIST: finalny standard HQC, zapasowego mechanizmu uzgadniania kluczy.
- 2028
- zapowiedź firmyQuEra: system Libra z ponad 256 kubitami logicznymi w chmurze.
- zapowiedź firmyInfleqtion: 100 kubitów logicznych.
- termin urzędowyDepartament Energii USA: cel 100 kubitów logicznych i 100 tysięcy trudnych operacji (do końca roku).
- termin urzędowyWielka Brytania: organizacje mają mieć gotową inwentaryzację i plan migracji.
- 2029
- zapowiedź firmyIBM: Starling - 200 kubitów logicznych, 100 milionów bramek.
- zapowiedź firmyQuantinuum: Apollo, uniwersalny komputer odporny na błędy.
- zapowiedź firmyMicrosoft: skalowalny komputer na kubitach topologicznych.
- zapowiedź firmyGoogle i Cloudflare: zakończenie własnej migracji na kryptografię postkwantową.
- prognozaScott Aaronson: komputer zdolny łamać używane dziś szyfry „powinien być możliwy około 2029 roku”.
- 2030
- termin urzędowyUSA: najważniejsze systemy federalne z postkwantowym uzgadnianiem kluczy (do 31 grudnia).
- termin urzędowyUnia Europejska: zabezpieczone systemy wysokiego ryzyka (do końca roku).
- termin urzędowyNIST: po tym roku RSA i krzywe eliptyczne mają status przestarzałych.
- zapowiedź firmyIonQ: 2 miliony kubitów fizycznych, 80 tysięcy logicznych.
- prognozaBCG: rynek sprzętu i oprogramowania kwantowego wart 1-2 miliardy dolarów.
- 2031
- termin urzędowyUSA: postkwantowe podpisy cyfrowe w najważniejszych systemach federalnych (do 31 grudnia).
- 2033
- zapowiedź firmyIBM: Blue Jay - 2000 kubitów logicznych, miliard bramek (2033 lub później).
- termin urzędowyDARPA: horyzont programu, który ma rozstrzygnąć, czy powstanie komputer kwantowy wart więcej, niż kosztuje.
- 2035
- termin urzędowyNIST: po tym roku RSA i krzywe eliptyczne zakazane w systemach federalnych USA.
- termin urzędowyUnia Europejska, Wielka Brytania, G7 dla sektora finansowego: koniec migracji.
- 2036
- prognozaGlobal Risk Institute: połowa z 26 ankietowanych ekspertów daje około 50 procent szans lub więcej, że do tego czasu powstanie komputer łamiący RSA-2048 w dobę.
- 2040
- prognozaBCG: komputery kwantowe tworzą 450-850 miliardów dolarów wartości ekonomicznej.
Z osi wynika jedna rzecz pewna i jedna otwarta. Pewne jest to, że kryptografia zostanie wymieniona niezależnie od tego, czy i kiedy powstanie maszyna zdolna ją złamać - terminy są zapisane i w dużej części już realizowane. Otwarte pozostaje, czy komputer kwantowy zdąży przed 2030 rokiem pokazać zastosowanie, które uzasadni wydane na niego miliardy. Odpowiedź przyniosą Starling, Sol i Apollo - albo ich brak.
Wątek amerykańskiego terminu na 2028 rok rozwija tekst o celu wyznaczonym przez Waszyngton.
Najczęstsze pytania
Komputer kwantowy w ośmiu odpowiedziach
Co to jest komputer kwantowy?
Komputer kwantowy to maszyna, która zamiast bitów używa kubitów - obiektów mogących być w superpozycji zera i jedynki oraz splątanych ze sobą. Nie jest szybszą wersją zwykłego komputera. Daje przewagę tylko w wybranych zadaniach, takich jak rozkład liczb na czynniki i symulacja cząsteczek.
Jak działa komputer kwantowy?
Obliczenie polega na przygotowaniu kubitów, wykonaniu na nich serii bramek i pomiarze. Bramki są dobrane tak, żeby amplitudy złych odpowiedzi wygasiły się przez interferencję, a dobrych wzmocniły. Pomiar zwraca wtedy poprawny wynik z dużym prawdopodobieństwem.
Co to jest kubit?
Kubit to kwantowy odpowiednik bitu. Jego stan opisują dwie amplitudy i można go przedstawić jako punkt na sferze Blocha. Pomiar kubitu zawsze daje 0 albo 1, z prawdopodobieństwami wynikającymi z amplitud. Kubit fizyczny to pojedynczy element sprzętu, a kubit logiczny to grupa kubitów fizycznych chroniona korekcją błędów.
Ile kosztuje komputer kwantowy?
Poznański PIAST-Q z 20 kubitami kosztował 12,28 miliona euro, a duński Magne - 80 milionów euro. Dostęp przez chmurę jest dużo tańszy: IBM daje 10 minut na 28 dni za darmo, potem liczy 96 dolarów za minutę, a tysiąc uruchomień obwodu w Amazon Braket kosztuje od 1,75 dolara (ceny z 19 listopada 2026).
Czy w Polsce jest komputer kwantowy?
Tak. Od 23 czerwca 2025 roku w Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym działa PIAST-Q, 20-kubitowy komputer na uwięzionych jonach firmy AQT, należący do europejskiej sieci EuroHPC. W tym samym ośrodku pracują dwa fotoniczne komputery ORCA PT-1.
Kiedy komputer kwantowy złamie RSA?
Nie wiadomo. Według szacunku Google z 2025 roku potrzeba do tego niecałego miliona kubitów fizycznych, a dzisiejsze maszyny mają ich setki. W ankiecie Global Risk Institute z 2026 roku połowa ekspertów oceniła szansę na taką maszynę w ciągu 10 lat na około 50 procent lub więcej. NIST każe wycofać RSA po 2030 roku.
Co to jest kryptografia postkwantowa?
To szyfry i podpisy działające na zwykłych komputerach, ale odporne na ataki komputerów kwantowych. NIST zatwierdził w sierpniu 2024 roku trzy standardy: ML-KEM do uzgadniania kluczy oraz ML-DSA i SLH-DSA do podpisów. Przeglądarki i komunikatory, w tym Signal i iMessage, już ich używają.
Czy komputer kwantowy zastąpi zwykły komputer?
Nie. Do większości zadań - od biura po gry i trenowanie sieci neuronowych - nie istnieją algorytmy kwantowe dające przewagę, a kubity są wolniejsze i bardziej zawodne od tranzystorów. Komputery kwantowe będą wyspecjalizowanymi akceleratorami obok klasycznych superkomputerów.
Źródła
Publikacje naukowe, komunikaty firm i dokumenty urzędowe
Sprzęt i korekcja błędów
- Google Quantum AI: Quantum error correction below the surface code threshold, Nature, 9.12.2024
- Google: Meet Willow, our state-of-the-art quantum chip, 9.12.2024
- Google: Magic state cultivation, 15.10.2026
- Google: neutral atom quantum computers, 24.03.2026
- IBM Newsroom: Nighthawk r3 i plany na 2027, 11.11.2026
- IBM Quantum blog: QDC 2026
- IBM: Quantum roadmap
- Bravyi i in.: High-threshold and low-overhead fault-tolerant quantum memory, Nature, 27.03.2024
- Quantinuum: rekord korekcji błędów, 19.10.2026
- Quantinuum: premiera komputera Helios, 5.11.2025
- SiliconANGLE: Quantinuum closes flat after 1.68B IPO, 4.06.2026
- IonQ: wyniki za III kwartał 2026
- IonQ: roadmap
- Bluvstein i in.: Logical quantum processor based on reconfigurable atom arrays, Nature, 6.12.2023
- Harvard i MIT: Continuous operation of a coherent 3,000-qubit system, arXiv 2506.20660
- QuEra: Libra i współpraca z HPE, IX 2026
- Harvard, Anthropic i QuEra: AI zmniejsza zasoby algorytmów kwantowych, 10.11.2026
- Microsoft i Atom Computing: 24 splątane kubity logiczne, 19.11.2024
- Atom Computing: Magne dla EIFO i Novo Nordisk Foundation, 17.07.2025
- Infleqtion: wyniki III kwartału 2026 i 30 kubitów logicznych, 16.11.2026
- Microsoft: Majorana 2, 2.06.2026
- Computerworld: Researchers cast new doubt on Microsoft's quantum computing advance, 25.06.2026
- Science News: Microsoft's topological qubit claim faces doubts, 27.03.2025
- PsiQuantum: A manufacturable platform for photonic quantum computing, arXiv 2404.17570
- Startup Daily: PsiQuantum's Brisbane build is already running very late
- USTC: Zuchongzhi 3.0, Physical Review Letters 134, 090601
- Phys.org: Jiuzhang 4.0, 13.05.2026
- DARPA: Four more teams enter Quantum Benchmarking Initiative final stage, 7.10.2026
- HPCwire: Atom Computing, Diraq, IBM and IonQ advance to DARPA QBI Stage C
Zastosowania i przewaga kwantowa
- Google Research: A verifiable quantum advantage, 22.10.2025
- Google: Quantum Echoes, Nature 646, 825 (2025)
- Lee i in.: Even more efficient quantum computations of chemistry, PRX Quantum 2, 030305 (2021)
- Low i in. (Google): A Denser Planar Surface Code, arXiv 2605.30455, 28.05.2026
- The Quantum Insider: Alice & Bob shortens timeline to quantum computing applications, 9.10.2025
- Goings i in.: cytochrome P450 on tomorrow's quantum computers, PNAS 2022
- Rubin i in. (Google, BASF): Fault-tolerant quantum simulation of materials using Bloch orbitals, PRX Quantum 2023
- Royal Society: Ammonia - zero-carbon fertiliser, fuel and energy store
- IEA: Ammonia Technology Roadmap
- PostQuantum: IBM's three quantum advantage papers, 1.08.2026
- IBM Newsroom: IBM and Algorithmiq demonstrate quantum advantage, 30.07.2026
- HSBC: quantum-enabled algorithmic trading with IBM, 25.09.2025
- Scott Aaronson: HSBC unleashes yet another „qombie”, 25.09.2025
- King i in. (D-Wave): Beyond-classical computation in quantum simulation, Science 388 (2025)
- Tindall i in.: Dynamics of disordered quantum systems with tensor networks, Science 392 (2026)
- Babbush i in.: Focus beyond quadratic speedups, PRX Quantum 2021
- Scott Aaronson: Quantum Machine Learning Algorithms - Read the Fine Print, 2015
- Ewin Tang: A quantum-inspired classical algorithm for recommendation systems, 2018
- NBC News: Nvidia CEO Huang says he was wrong about timeline for quantum, 20.03.2025
- BCG: The long-term forecast for quantum computing still looks bright, 18.07.2024
Kryptografia
- Peter Shor: Polynomial-Time Algorithms for Prime Factorization and Discrete Logarithms on a Quantum Computer
- Gidney, Ekerå: How to factor 2048 bit RSA integers in 8 hours using 20 million noisy qubits, 2019
- Craig Gidney: How to factor 2048 bit RSA integers with less than a million noisy qubits, 21.05.2025
- Google: Tracking the cost of quantum factoring, 23.05.2025
- Webster i in. (Iceberg Quantum): Reducing the cost of breaking RSA-2048 to 100 000 physical qubits, arXiv 2602.11457
- Cain i in.: Shor's algorithm is possible with as few as 10,000 reconfigurable atomic qubits, arXiv 2603.28627
- Babbush i in.: Securing Elliptic Curve Cryptocurrencies against Quantum Vulnerabilities, arXiv 2603.28846
- Craig Gidney: Why haven't quantum computers factored 21 yet?, 30.08.2025
- Gutmann, Neuhaus: Replication of Quantum Factorisation Records with an 8-bit Home Computer, an Abacus, and a Dog
- NIST: first 3 finalized post-quantum encryption standards, 13.08.2024
- NIST: HQC selected as fifth algorithm, 11.03.2025
- NIST IR 8547: Transition to Post-Quantum Cryptography Standards, 27.10.2026
- NIST: Post-Quantum Cryptography FAQ
- Biały Dom: Securing the Nation Against Advanced Cryptographic Attacks, 22.06.2026
- Komisja Europejska: Coordinated Implementation Roadmap for the Transition to Post-Quantum Cryptography, 23.06.2025
- BSI: Securing Tomorrow, Today - oświadczenie 18 państw UE, 27.11.2024
- NCSC: Timelines for migration to post-quantum cryptography, 20.03.2025
- ASD: Planning for post-quantum cryptography
- G7 Cyber Expert Group: roadmap for the financial sector, 13.01.2026
- BIS: Project Leap
- Cloudflare: post-quantum visibility, 29.09.2026
- Cloudflare: post-quantum roadmap, 7.04.2026
- Google: cryptography migration timeline, 25.03.2026
- Signal: PQXDH, 19.09.2023
- Signal: Sparse Post-Quantum Ratchet, 2.10.2025
- Apple: iMessage with PQ3, 21.02.2024
- OpenSSH: release notes
- Let's Encrypt: post-quantum certificates, 3.06.2026
- Global Risk Institute: Quantum Threat Timeline Report 2025, 9.03.2026
- Michele Mosca: Cybersecurity in an era with quantum computers, IACR ePrint 2015/1075
- Scott Aaronson: Will you heed my warnings NOW?, 29.04.2026
- BIP-360
Polska, Europa, dostęp
- EuroHPC JU: inauguracja PIAST-Q, 23.06.2025
- PCSS: PIAST-Q
- PCSS: pierwsze wyniki naboru Quantum Access Pilot, 29.10.2026
- PCSS: technologie kwantowe
- EuroHPC JU: Our quantum computers
- LRZ: Euro-Q-Exa expansion phase begins
- Komisja Europejska: Quantum
- Artur Ekert: Quantum cryptography based on Bell's theorem, Physical Review Letters 67, 661 (1991)
- Horodecki, Horodecki, Horodecki, Horodecki: Quantum entanglement, Reviews of Modern Physics 81, 865 (2009)
- ICTQT, Uniwersytet Gdański
- IBM Quantum: cennik (odczyt 19.11.2026)
- Qiskit w PyPI
- Amazon Braket: cennik (odczyt 19.11.2026)
- Azure Quantum: cennik (odczyt 19.11.2026)
- qBraid: cennik
- Quirk - symulator obwodów kwantowych
Zdjęcia i grafikikriostat IBM Quantum System One, otwarcie - OJB Quantum, CC BY 4.0, Wikimedia Commons (kadr); wnętrze kriostatu Alice & Bob - Nilhope, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons (kadr); procesor Sycamore - Google, CC BY 3.0, Wikimedia Commons; pułapka jonowa NIST - National Institute of Standards and Technology, Public domain, Wikimedia Commons; chmura ultrazimnych atomów w pułapce magnetooptycznej - Balping, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; chip z kubitami kocimi - SachaAB, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; montaż IBM Quantum System One w Ehningen - IBM Research, CC BY 2.0, Wikimedia Commons (kadr); kriostat IBM za szkłem - Brainandforce, CC BY 4.0, Wikimedia Commons (kadr); IBM Quantum System One w Ehningen - IBM Research, CC BY 2.0, Wikimedia Commons (kadr). Okładka: kadr tego samego zdjęcia co w otwarciu. Tytuły złożono krojem Latin Modern (GUST Font License).


