Czy JSA wykrywa AI? Moduł AI, regulaminy uczelni i konsekwencje

👁 117 przeczytań

Tak, JSA (Jednolity System Antyplagiatowy) ma od 2024 roku funkcję, która ocenia, czy praca dyplomowa mogła powstać z pomocą narzędzi typu ChatGPT. Wynik to jednak prawdopodobieństwo, nie dowód - o tym, czy praca jest samodzielna, decyduje promotor, a nie system.

Tekst jest częścią serii AI w edukacji. Stan na 12 października 2026. To omówienie, nie porada prawna - przepisy cytuję za ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (PSWiN) oraz za stronami OPI PIB i uczelni.

Czym jest JSA i kto w nim sprawdza prace

JSA to państwowy system antyplagiatowy. Prowadzi go minister, administruje Ośrodek Przetwarzania Informacji (OPI PIB), a uczelnie korzystają z niego bezpłatnie (art. 351 PSWiN). Działa od roku akademickiego 2018/19, a według komunikatu z lutego 2024 przeszło przez niego około 1,5 mln prac z ponad 440 instytucji.

Obowiązek jest prosty: uczelnia sprawdza pisemną pracę dyplomową w JSA przed egzaminem dyplomowym (art. 76 ust. 4 PSWiN). Rozprawy doktorskie sprawdza się na podstawie art. 188 ust. 4. Pracy nie wysyłasz sam - robi to promotor albo dziekanat.

Co JSA porównuje, a co ocenia moduł AI

Klasyczna część JSA szuka zapożyczeń. Porównuje tekst z:

• repozytorium pisemnych prac dyplomowych (ORPPD);
• polskim internetem (zasoby NEKST) i częścią internetu światowego;
• bazą aktów prawnych.

Wynik to m.in. wskaźnik PRP (procent rozpoznanych podobieństw). Ustawa nie podaje progu procentowego, powyżej którego praca jest plagiatem - interpretacja należy do promotora.

Moduł AI działa inaczej. Według komunikatu na gov.pl z 18 lutego 2024 opiera się na mierze perplexity, czyli przewidywalności tekstu. Tekst z modelu językowego jest zwykle bardziej przewidywalny niż ludzki. System zwraca prawdopodobieństwo, że fragment powstał z pomocą AI, a ocena tego wyniku należy do promotora. Szczegółowego wyglądu raportu z tego modułu OPI nie opisuje publicznie, więc nie zgaduję, jakie progi widzi promotor.

Zwróć uwagę na fałszywe alarmy. Nawet według producenta Plagiat.pl na każde 100 prac napisanych w całości przez człowieka po polsku do 4,5 może zostać oznaczonych jako tekst z AI. Dlatego żaden z tych wyników nie może sam w sobie przesądzać o winie. Szerzej o tym, jak działają detektory i dlaczego się mylą, piszę w przewodniku detektory AI, a o tym, po czym prowadzący poznaje tekst z czatu bez żadnego systemu - w tekście czy nauczyciel wykryje ChatGPT.

Co mówią regulaminy uczelni

Coraz więcej uczelni nie zakazuje AI, tylko wymaga jawności. Przykłady:

• Uniwersytet Warszawski - uchwała nr 75 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z 11.09.2026 (w mocy od 1.10.2026, zastąpiła uchwałę nr 98 z 2023): użycie AI w pracy dyplomowej wymaga uzgodnienia z promotorem, a użycie trzeba opisać i czytelnie oznaczyć w pracy, w szczególności we wstępie; do prac zaliczeniowych dołącza się oświadczenie o AI, a wynik detektora AI nie może być jedynym dowodem. WNE UW ma gotowy formularz oświadczenia.
• Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie - zarządzenie z 24.02.2025: od 1.10.2025 każdy student dołącza „Oświadczenie o wykorzystaniu sztucznej inteligencji”.
• Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach - zarządzenie nr 92/25 z 16.07.2025 o zasadach korzystania z generatywnej AI przez studentów.
• Politechnika Białostocka - zarządzenie nr 95/2025: do pracy dołączasz skan oświadczenia o wykorzystaniu narzędzi GenAI.
• Politechnika Warszawska - stanowisko Senatu z 27.03.2024: materiały z GenAI trzeba wyraźnie oznaczać.
• AGH - wytyczne GenAI z 2025 roku oparte na zasadzie jawności.

Wniosek: jeśli użyłeś AI do edycji tekstu, tłumaczenia, poprawy stylu albo kodu, opisz to tak, jak każe Twoja uczelnia. Jak to zapisać w bibliografii i w oświadczeniu, pokazuję w poradniku jak cytować ChatGPT i inne AI.

Konsekwencje - co grozi za pracę napisaną przez AI

Sam wynik modułu AI nie jest karą. Problem zaczyna się, gdy uczelnia uzna, że przypisałeś sobie autorstwo cudzego tekstu. Przepisy, które wtedy wchodzą w grę:

• art. 287 ust. 2 pkt 1 PSWiN - rektor wszczyna postępowanie wyjaśniające z urzędu;
• art. 312 ust. 3 PSWiN - rektor może zawiesić studenta w prawach studenta i wstrzymać nadanie tytułu do czasu zakończenia sprawy;
• art. 77 ust. 5 PSWiN - jeśli w pracy przypisano sobie autorstwo istotnego fragmentu cudzego utworu, rektor stwierdza nieważność dyplomu w drodze decyzji, także po latach;
• art. 115 ust. 1 prawa autorskiego - przywłaszczenie autorstwa cudzego utworu: grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 3 lat.

Uwaga na niuans: art. 77 i art. 115 mówią o cudzym utworze. To, czy tekst wygenerowany przez model językowy jest „cudzym utworem”, nie jest rozstrzygnięte wprost w tych przepisach - w praktyce uczelnie traktują nieujawnione użycie AI jako naruszenie regulaminu i zasad samodzielności. Jeśli dostaniesz wezwanie, skonsultuj sprawę z prawnikiem albo rzecznikiem praw studenta.

Jak przygotować pracę, żeby nie mieć kłopotu

1. Przeczytaj zarządzenie swojej uczelni o AI - zwykle jest na stronie wydziału w zakładce „prace dyplomowe”.
2. Uzgodnij z promotorem zakres użycia AI na piśmie, choćby mailem: do czego wolno (konspekt, korekta językowa, tłumaczenie), a do czego nie.
3. Prowadź dziennik użycia AI: data, narzędzie, cel, link do rozmowy. Przyda się do oświadczenia i jako dowód samodzielności.
4. Zachowuj wersje robocze - historia zmian w Google Docs albo Wordzie pokazuje, że tekst powstawał etapami.
5. Sprawdzaj każde źródło podane przez AI w katalogu biblioteki. Zmyślona pozycja w bibliografii to najprostszy sygnał dla promotora (patrz które AI do bibliografii).
6. Dołącz oświadczenie o użyciu AI, jeśli uczelnia go wymaga, i opisz użycie w metodach albo we wstępie.

Gotowy prompt do skopiowania

Ten prompt nie pisze pracy za Ciebie - pomaga przygotować uczciwe oświadczenie na podstawie Twojego dziennika.

Pomóż mi napisać oświadczenie o wykorzystaniu narzędzi AI do pracy [licencjackiej / magisterskiej] na [nazwa uczelni, wydział].
Zasady mojej uczelni: [wklej fragment zarządzenia albo wzór oświadczenia].
Mój dziennik użycia AI:
- [data] - [narzędzie] - [do czego, np. korekta językowa rozdziału 2] - [link do rozmowy]
- [data] - [narzędzie] - [do czego] - [link]
Napisz oświadczenie w 1. osobie, rzeczowo, bez ogólników. Wymień narzędzia, cel i zakres użycia. Nie dopisuj niczego, czego nie ma w dzienniku. Na końcu podaj listę rzeczy, które powinienem jeszcze potwierdzić z promotorem.

Najczęstsze pytania

Czy JSA wykrywa ChatGPT?

JSA ma moduł, który ocenia prawdopodobieństwo, że tekst powstał z pomocą narzędzi typu ChatGPT. To wskazówka dla promotora, a nie dowód, i promotor podejmuje decyzję.

Ile procent w JSA to plagiat?

Ustawa nie podaje żadnego progu. Promotor ocenia raport, w tym wskaźnik PRP, i sprawdza, czy podobieństwa to poprawnie oznaczone cytaty, czy zapożyczenia.

Czy JSA sprawdza prace zaliczeniowe?

Ustawowy obowiązek dotyczy pisemnych prac dyplomowych i rozpraw doktorskich. Prace zaliczeniowe uczelnia może sprawdzać innymi narzędziami, np. Plagiat.pl, jeśli ma taki zapis w regulaminie.

Czy można użyć AI do pracy dyplomowej?

Na wielu uczelniach tak, pod warunkiem zgody promotora i jawnego opisu użycia, często w osobnym oświadczeniu. Zakazane jest przedstawianie tekstu wygenerowanego przez AI jako własnego.

Czy parafrazowanie tekstu z AI oszuka JSA?

Nawet jeśli wskaźnik spadnie, problem zostaje: nie jesteś autorem treści, a nieujawnione użycie AI narusza regulamin. Promotor zwykle rozpoznaje pracę po zmyślonych źródłach i braku własnych wniosków.

Co zrobić, gdy JSA oznaczy moją pracę jako napisaną przez AI?

Pokaż promotorowi wersje robocze, notatki, dziennik użycia AI i źródła. Wynik to prawdopodobieństwo, a fałszywe alarmy zdarzają się nawet według producentów detektorów.

Źródła

• JSA - podstawy prawne (OPI PIB, odczyt 12.10.2026)
• JSA - FAQ (OPI PIB, odczyt 12.10.2026)
• JSA - promotor sprawdzi, czy student korzystał z technologii ChatGPT (gov.pl, 18.02.2024)
• Prace dyplomowe z PW sprawdzane pod kątem AI (Politechnika Warszawska, 10.04.2025)
• Wykrywanie użycia AI (Plagiat.pl, odczyt 12.10.2026)
• Uchwała nr 75 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia UW o AI w kształceniu (11.09.2026, w mocy od 1.10.2026; uchyliła uchwałę nr 98 z 2023)
• Zarządzenie R.0211.12.2025 (UEK, 24.02.2025)
• Zasady wykorzystania generatywnej AI przez studentów (UE Katowice, 16.07.2025)
• Prace i egzaminy dyplomowe (Politechnika Białostocka)
• Wytyczne GenAI dla AGH (AGH, 2025)
• Art. 115 ustawy o prawie autorskim (arslege.pl)

Zobacz też

• Które AI do pracy licencjackiej
• Które AI do pracy magisterskiej i AI dla studentów 2026