OSINT: jak sprawdzać informacje w otwartych źródłach (narzędzia i 5 kroków)
Biały wywiad bez śledzenia ludzi: jak sprawdzam datę i miejsce zdjęcia, ile naprawdę jest źródeł i czy firma z oferty istnieje. Pięć kroków i tabela narzędzi.
👁 122 przeczytań
OSINT (open source intelligence), po polsku biały wywiad, to sprawdzanie informacji w źródłach dostępnych dla każdego: archiwach stron, rejestrach firm, mapach, wyszukiwarkach obrazów i metadanych plików. Dziennikarze używają go do weryfikacji zdjęć i depesz, firmy do sprawdzania kontrahentów, a ty możesz go użyć, zanim podasz dalej „zdjęcie z dzisiaj” albo przelejesz zaliczkę. Kiedy krąży materiał z podpisem „dzisiaj”, najpierw ustalam datę i miejsce pierwszej publikacji. To inne pytanie niż to, czy piksele wygenerował model: prawdziwe zdjęcie z błędną datą też wprowadza w błąd.
Granica, której pilnuję
Sprawdzam twierdzenia, dokumenty, firmy i miejsca, nie prywatne osoby. Nie ustalam tożsamości ludzi ze zdjęć, nie zbieram adresów i nie łączę profili zwykłych ludzi w teczki. Takie „profilowanie” łatwo przekracza RODO i zwykłą przyzwoitość, a do weryfikacji wiadomości jest niepotrzebne.
Pięć kroków weryfikacji
- Zapisz twierdzenie i adres. Co dokładnie ktoś twierdzi, gdzie i kiedy to opublikował. Zrób kopię strony w archiwum.
- Policz źródła. Pięć portali z tą samą depeszą to jedno źródło, nie pięć. Szukam pierwszej publikacji albo komunikatu instytucji.
- Sprawdź datę. Odwrócone wyszukiwanie obrazu pokazuje wcześniejsze wystąpienia zdjęcia. Jeśli kadr pochodzi z filmu, szukam pełnego nagrania.
- Sprawdź miejsce. Porównuję charakterystyczne obiekty z mapą i widokiem ulicy. Podobny detal to za mało, liczy się układ całego kadru.
- Zapisz, czego nie wiesz. Notuję osobno: co potwierdza dokument, czego nie rozstrzyga i kiedy go sprawdziłem.
Narzędzia: zadanie i na co uważać
| Zadanie | Narzędzie | Pułapka |
|---|---|---|
| Skąd pochodzi zdjęcie | Google Lens, TinEye, Bing Visual Search | Podobny obraz to nie ten sam obraz. Szukaj najstarszego wystąpienia, nie pierwszego wyniku. |
| Jak wyglądała strona wcześniej | Wayback Machine, archive.today | Archiwum ma luki, a brak kopii nie dowodzi, że strony nie było. |
| Czy firma istnieje | KRS (wyszukiwarka ekrs), CEIDG, rejestr REGON | Prawdziwy KRS w ofercie nie dowodzi, że pisze do ciebie ta firma. Nadawcę sprawdzaj osobno. |
| Czy rachunek należy do firmy | Biała lista podatników VAT | Na liście są tylko rachunki zgłoszone przez czynnych podatników VAT. |
| Kto stoi za domeną .pl | WHOIS w serwisie dns.pl | Dane osób prywatnych są ukryte. Liczy się data rejestracji: domena sprzed tygodnia to sygnał ostrzegawczy. |
| Czy plik ma znacznik pochodzenia | Weryfikator Content Credentials (C2PA) | Brak znacznika nie znaczy „prawdziwe” ani „AI”. Eksport i komunikatory często usuwają metadane. |
| Kadry z wideo | Wtyczka InVID-WeVerify | Wyszukuj kilka klatek, nie jedną. Montaż łączy nagrania z różnych dni. |
Teksty o weryfikacji i białym wywiadzie
01Jak sprawdzić C2PA w pliku i zachować poświadczenia podczas eksportuPrzechodzę przez sprawdzenie poświadczeń w przeglądarce i narzędziu c2patool, a następnie przez obieg pliku, w którym metadane mogą zniknąć. Celem jest sprawdzenie konkretnego pliku i zachowanie informacji o jego pochodzeniu.Czytaj →
02SynthID i C2PA w Nano Banana 2 - co kryją znaki wodne AI od GoogleGoogle wbudował niewidzialne znaki wodne w Nano Banana 2. SynthID i C2PA śledzą każdy obraz AI - sprawdzam jak działają, czy można je usunąć i dlaczego to jest przełom.Czytaj →
03ChatGPT cytował fałszywe lokalne gazety. Jak to sprawdzićNPR sprawdziło, jak chatboty radzą sobie z siecią 37 stron udających lokalne media w USA. ChatGPT cytował je w 19 odpowiedziach, Gemini ani razu.Czytaj →
04AI tworzy twarze zbyt doskonałe. Sześć cech, które zdradzają fałszywkęDłonie o sześciu palcach to już przeszłość. Współczesne algorytmy kreują fotorealistyczne portrety. Australijscy badacze odkryli jednak, że istnieje uniwersalny klucz do ich demaskacji.
pl.Czytaj →
05Twoje wakacyjne zdjęcia mówią oszustom więcej, niż myśliszNarzędzia AI potrafią ustalić lokalizację zdjęcia z ponad 90-procentową skutecznością - i przestępcy już to wykorzystują do uwiarygodnienia phishingu.Czytaj →Najczęstsze pytania
Czy OSINT jest legalny?
Korzystanie z publicznych źródeł jest legalne. Problemem jest to, co robisz z wynikiem: zbieranie i łączenie danych prywatnych osób podlega RODO, a nękanie i ujawnianie czyichś danych może być przestępstwem.
Czy kilka wyników w wyszukiwarce wystarcza?
Nie, jeśli wszystkie prowadzą do jednej niesprawdzonej relacji. Wolę jeden datowany dokument i niezależny materiał, który potwierdza zdarzenie.
Czy brak metadanych oznacza, że zdjęcie zrobiła AI?
Nie. Eksport, zrzut ekranu albo komunikator usuwa metadane także ze zwykłych fotografii.
Czy detektor AI rozstrzyga, czy zdjęcie jest prawdziwe?
Nie. Detektory podają prawdopodobieństwo i często się mylą. Pochodzenie materiału ustala się przez źródło i datę, nie przez ocenę pikseli.
Powiązane huby
- Deepfake: jak rozpoznać i zgłosić
- Phishing: jak sprawdzić prośbę o dane lub przelew
- Wyciek danych: co zrobić po zawiadomieniu
- Prywatność w AI: co sprawdzić przed wysłaniem pliku
Czytasz Promptowego częściej? Dodaj go do preferowanych źródeł w Google, a nowe teksty będą wyżej w Twoich wynikach.
Źródła
Cały tydzień w AI, w jednym mailu
Wybrane premiery, narzędzia i analizy. Raz w tygodniu, prosto do skrzynki.
Zapisz się za darmo →- hajpometr.plJak sprawdzić czy strona jest bezpieczna: kłódka to za mało, 5 kontroli przed zakupem
- przelomowy.pl„Big Math” w Nature: od chińskiego ryżu do macierzy w sercu generatywnej AI
- generatornia.plEtykiety na prezenty do druku z AI: szablony i zawieszki w 7 krokach
- jutropis.plUstawa o AI podpisana. Skargi do KRiBSI i testy dla firm
