Gdy miliardowe inwestycje spotykają się z geniuszem za grosze – reportaż o największej technologicznej rywalizacji XXI wieku.
Styczeń 2025 roku przyniósł wydarzenie, które wstrząsnęło światem technologii. Chińska firma DeepSeek wypuściła model AI o nazwie R1, który nie tylko dorównał najlepszym amerykańskim modelom, ale zrobił to za ułamek kosztów. Model DeepSeek-R1 jest 20 do 50 razy tańszy w użyciu niż model o1 OpenAI, w zależności od zadania. To wydarzenie stało się symbolicznym momentem w globalnym wyścigu o dominację w dziedzinie sztucznej inteligencji.
Moment Sputnika dla sztucznej inteligencji
Marc Andreessen, jeden z najbardziej wpływowych inwestorów w Dolinie Krzemowej, napisał: “Deepseek R1 to jeden z najbardziej niesamowitych i imponujących przełomów, jakie kiedykolwiek widziałem — a jako open source, jest to głęboki dar dla świata”. Jego słowa zostały szybko podchwycone przez media, które okrzyknęły to “momentem Sputnika AI”.
Reakcja amerykańskich gigantów technologicznych była natychmiastowa. CEO Microsoftu, Satya Nadella, napisał na LinkedIn w poniedziałek “Paradoks Jevonsa znów uderza!”, odnosząc się do teorii, że zwiększona efektywność w produkcji produktu napędza zwiększony popyt. “Zobaczyć nowy model DeepSeek, jest super imponujący pod względem tego, jak skutecznie stworzyli model open source, który wykonuje to obliczanie w czasie wnioskowania i jest super wydajny obliczeniowo” – dodał później Nadella podczas konferencji prasowej. “Powinniśmy traktować rozwój wydarzeń z Chin bardzo, bardzo poważnie.”
Z kolei Sam Altman, CEO OpenAI, przyznał na X: “r1 deepseek to imponujący model, szczególnie jeśli chodzi o to, co są w stanie dostarczyć za tę cenę”, jednocześnie obiecując, że OpenAI “oczywiście dostarczy znacznie lepsze modele i również jest autentycznie ożywcze mieć nowego konkurenta!”.
Sundar Pichai, CEO Google, był równie zaskoczony: “Zespół DeepSeek wykonał bardzo, bardzo dobrą pracę.”
Skala inwestycji: bitwa miliardów
Rywalizacja między USA a Chinami w dziedzinie AI przybiera formę bezprecedensowej wojny inwestycyjnej. Meta, Amazon, Alphabet i Microsoft zamierzają zainwestować łącznie nawet 320 miliardów dolarów w technologie AI w 2025 roku, przy czym Amazon oferuje najbardziej ambitny plan wydatków, dążąc do wydania 100 miliardów dolarów.
Po stronie amerykańskiej, administracja Trumpa ogłosiła w styczniu 2025 roku Projekt Stargate. “Projekt Stargate to nowa firma, która zamierza zainwestować 500 miliardów dolarów w ciągu najbliższych czterech lat w budowę nowej infrastruktury AI dla OpenAI w Stanach Zjednoczonych. Rozpoczniemy natychmiastowe wdrażanie 100 miliardów dolarów” – głosi oficjalny komunikat. Trump podczas ogłoszenia powiedział: “Razem ci giganci technologiczni ogłaszają utworzenie Stargate, więc zapiszcie tę nazwę w swoich książkach, nową amerykańską firmę, która zainwestuje w infrastrukturę AI. To jest ogłuszające wotum zaufania dla potencjału Ameryki.”
Chiny nie pozostają w tyle. Według nowego raportu Bank of America, inwestycje Chin w AI mogą osiągnąć bezprecedensowy poziom w 2025 roku, z prognozami sugerującymi, że kontynentalne Chiny mogą wydać między 84 a 98 miliardów dolarów na wydatki kapitałowe związane z AI w tym roku. Inwestycje rządowe będą stanowić podstawę chińskiej strategii wydatków na AI, z wkładem sektora publicznego oczekiwanym na poziomie do 400 miliardów juanów (56 miliardów dolarów) z całkowitych wydatków.
“Chiny metodycznie realizują długoterminową strategię ustanawiania swoich krajowych zdolności AI” – mówi Shawn Kim, szef badań technologicznych Morgan Stanley w Azji, przewidując że podstawowy przemysł AI Chin może stać się rynkiem wartym 140 miliardów dolarów do 2030 roku.
Przewaga technologiczna: wciąż po stronie USA, ale dystans się kurczy
Według analizy Insikt Group z początku 2025 roku, chińskie generatywne modele AI pozostają w tyle za amerykańskimi konkurentami o około trzy do sześciu miesięcy. Jednak ta luka dramatycznie się zmniejszyła. Luka w wydajności między najlepszymi chińskimi i amerykańskimi modelami AI zmniejszyła się z 9,3% w 2024 roku do 1,7% w lutym 2025.
CEO DeepSeek, Liang Wenfeng, w wywiadzie z połowy 2024 roku powiedział wprost: “Pieniądze nigdy nie były dla nas problemem. Problemem są zakazy dostaw zaawansowanych chipów”. To stwierdzenie podkreśla kluczową rolę amerykańskich kontroli eksportowych w hamowaniu rozwoju chińskiej AI.
Jack Clark, współzałożyciel Anthropic, zauważył: “R1 jest znaczący, ponieważ szeroko dorównuje modelowi o1 OpenAI w zakresie zadań rozumowania i podważa przekonanie, że zachodnie firmy AI mają znaczącą przewagę nad chińskimi.”
Yann LeCun, wiceprezes i główny naukowiec AI w Meta, interpretuje sytuację inaczej: “Do ludzi, którzy widzą wydajność DeepSeek i myślą: ‘Chiny wyprzedzają USA w AI.’ Czytacie to źle. Poprawne odczytanie to: ‘Modele open source wyprzedzają te własnościowe.'”
Bitwa o talenty: kto przyciąga najlepsze umysły?
Jednym z najważniejszych aspektów rywalizacji jest walka o talenty. W 2022 roku Chińczycy stanowili 26% elitarnych badaczy AI, podczas gdy Amerykanie 28%. Co istotne, Stany Zjednoczone pozostają głównym miejscem docelowym dla najlepszych talentów AI do pracy. W amerykańskich instytucjach badacze pochodzenia amerykańskiego i chińskiego (na podstawie stopni licencjackich) stanowią 75% najwyższej klasy talentów AI, w porównaniu z 58% w 2019 roku.
Jednak sytuacja się zmienia. W 2022 roku 28 procent najlepszych badaczy AI pracowało w Chinach, w porównaniu z zaledwie 11 procentami w 2019 roku. Chiny zbudowały rozległą, młodą populację wyszkoloną w AI. Ponad 30 000 badaczy AI jest obecnie aktywnych w Chinach. Ich połączona baza doktorantów i postdoków jest dwukrotnie większa niż cała populacja badaczy AI w USA.
Alvin Wang Graylin i Paul Triolo ostrzegają: “Prawie połowa wszystkich najlepszych badaczy AI na świecie (47%) urodziła się lub kształciła w Chinach, zgodnie z badaniami branżowymi. Trudno sobie wyobrazić, jak moglibyśmy osiągnąć obecny poziom bez wysiłków chińskich badaczy.”
Historia Zizheng Pana ilustruje tę zmianę. Młody badacz sztucznej inteligencji z Chin, pod koniec stażu w Nvidia w 2023 roku stanął przed kluczową decyzją: pozostać w Dolinie Krzemowej z wiodącymi światowymi projektantami chipów czy wrócić do domu, aby dołączyć do DeepSeek, wówczas mało znanego startupu. Pan wybrał DeepSeek bez większego wahania. “Wciąż jestem pod wielkim wrażeniem” – napisał jego mentor z Nvidii, Zhiding Yu. “Wielu naszych najlepszych talentów pochodzi z Chin, a te talenty nie muszą odnosić sukcesów tylko w amerykańskiej firmie.”
Kontrole eksportowe: broń obosieczna
Amerykańskie kontrole eksportowe chipów pozostają kluczowym elementem strategii. “H20 to najlepszy chip, do którego Chiny mogą uzyskać dostęp do uruchamiania modeli rozumowania, takich jak DeepSeek-R1. Waszyngton musi kontrolować dostęp Chin do H20 — i przygotować się do zrobienia tego samego dla przyszłych chipów obejściowych” – ostrzegają eksperci z Foreign Policy.
Alexandr Wang, CEO Scale AI, powiedział CNBC, że wierzy, iż DeepSeek używał zakazanych chipów — twierdzenie, któremu DeepSeek zaprzecza. Nvidia stwierdziła jednak, że GPU używane przez DeepSeek były w pełni zgodne z kontrolami eksportowymi.
“Kontrole eksportowe nie tworzą absolutnych barier, nakładają koszty, które znacznie spowolniły postęp Chin w AI i półprzewodnikach, tym samym utrzymując przewagę Ameryki” – pisze RAND Corporation. “Ale dlaczego Chiny wciąż produkują konkurencyjne modele? Trudniej jest kontrolom eksportowym wpłynąć na pojedyncze przebiegi treningowe niż na cały ekosystem.”
Infrastruktura i energia: ukryte pole bitwy
Rui Ma, ekspertka od chińskiej technologii, po powrocie z niedawnej wycieczki po chińskich centrach AI napisała na X: “Wszędzie, gdzie poszliśmy, ludzie traktowali dostępność energii jako daną. Dla amerykańskich badaczy AI to jest prawie niewyobrażalne.”
W USA rosnące zapotrzebowanie AI na energię zderza się z kruchą siecią energetyczną. Goldman Sachs ostrzega, że może to poważnie zahamować wzrost branży. W Chinach Ma kontynuuje, jest to uważane za “rozwiązany problem”.
McKinsey prognozuje, że między 2025 a 2030 rokiem firmy na całym świecie będą musiały zainwestować 6,7 biliona dolarów w nową pojemność centrów danych, aby nadążyć za obciążeniem AI. Larry Ellison z Oracle powiedział o projekcie Stargate: “Centra danych Stargate już w budowie w Abilene w Teksasie obecnie obejmują 10 budynków, które rozszerzą się do 20. Każdy budynek ma pół miliona stóp kwadratowych.”
Wizje przyszłości: konkurencja czy współpraca?
Eksperci są podzieleni co do tego, dokąd prowadzi ta rywalizacja. Raport CNAS ostrzega: “Dyplomatyczna nieustępliwość Chin podnosi stawkę poza przewagę militarną i ekonomiczną. Nawet prawie równe zdolności AI między supermocarstwami stają się niebezpieczne — prawdopodobnie wywołując wyścig do dna w normach dotyczących najbardziej konsekwentnych pytań technologicznych, z jakimi ludzkość się zetknęła.”
Bill Drexel, autor raportu, ostrzega: “Zdolność Ameryki do kształtowania trajektorii AI zależy od rozszerzenia jej przewagi technologicznej nad Chinami tak bardzo, jak to możliwe.”
Z drugiej strony, Ryan Hass z Brookings Institution argumentuje: “Zamiast obsesji na punkcie tego, który kraj prowadzi i co więcej Stany Zjednoczone mogą zrobić, aby spowolnić postęp Chin, amerykańscy decydenci muszą szybko zaakceptować fakt, że Ameryka i Chiny będą nawigować na granicach AI ramię w ramię w nadchodzących latach. Żadna strona prawdopodobnie nie zyska decydującej przewagi nad drugą.”
Alex Karp, CEO Palantir, był bardziej alarmistyczny: “Musimy biec szybciej, biec mocniej, mieć wysiłek całego kraju.”
Tim Cook z Apple przyjął bardziej pragmatyczne podejście: “Innowacja, która napędza wydajność, jest dobrą rzeczą.”
DeepSeek: symbol nowej ery
Liang Wenfeng, założyciel DeepSeek, w wywiadzie z lipca 2024 roku powiedział: “Skończyliśmy podążać. Czas przewodzić.” Te słowa okazały się prorocze.
W tym samym wywiadzie Liang wyjaśnił filozofię firmy: “W przełomowych technologiach, zamknięte źródłowe fosy są ulotne. Nawet model zamkniętego źródła OpenAI nie może powstrzymać innych przed dogonieniem. Dlatego nasza prawdziwa fosa leży w rozwoju naszego zespołu — gromadzeniu know-how, wspieraniu kultury innowacji.”
Pytany o to, jak DeepSeek przyciąga talenty, Liang odpowiedział: “Nasze standardy zatrudniania zawsze opierały się na pasji i ciekawości. Wielu członków naszego zespołu ma unikalne i interesujące pochodzenie. Ich głód badań znacznie przewyższa obawy pieniężne. Pracujemy nad najtrudniejszymi problemami, więc jesteśmy dla nich atrakcyjni.”
Wnioski: wyścig bez jednoznacznego zwycięzcy
Obecna sytuacja w wyścigu AI między USA a Chinami jest złożona i dynamiczna. Konkurencja AI USA-Chiny prawdopodobnie stanie się ciaśniejsza, z chińskim przemysłem AI prawdopodobnie jako bliskim drugim miejscu za USA globalnie i jego modelami AI możliwie przewyższającymi USA czasami lub w niektórych sektorach.
Badacze RAND podsumowują: “W relacji naznaczonej strategiczną rywalizacją i wzajemną podejrzliwością, perspektywa osiągnięcia sztucznej ogólnej inteligencji (AGI) przez Stany Zjednoczone lub Chińską Republikę Ludową — lub oba kraje — prawdopodobnie zwiększy napięcia i może nawet zwiększyć ryzyko spirali konkurencji w konflikt.”
Jensen Huang, CEO Nvidii, próbując uspokoić inwestorów po spadku akcji o 17%, stwierdził: “DeepSeek to doskonały postęp AI i doskonały przykład skalowania w czasie testowania. Wnioskowanie wymaga znacznej liczby GPU Nvidia i wysokowydajnych sieci.”
Marc Benioff, CEO Salesforce, podsumował sytuację metaforycznie: “Prawdziwa wartość leży w danych i metadanych, tlenie napędzającym potencjał AI. Przyszła fortuna? Jest w naszych danych. Deepgold.”
W tym wyścigu nie ma jednoznacznego zwycięzcy – jest za to pewność, że świat zmienia się na naszych oczach, a stawką jest technologiczna dominacja na kolejne dekady.
Źródła:
• Recorded Future (2025) – “US-China AI Gap: 2025 Analysis of Model Performance, Investment, and Innovation”
• MIT Technology Review (styczeń 2025) – artykuły o DeepSeek i rywalizacji AI, autorzy: Alvin Wang Graylin, Paul Triolo
• Center for a New American Security (kwiecień 2025) – “Promethean Rivalry: The World-Altering Stakes of Sino-American AI Competition”, raport Billa Drexela
• Foreign Policy (luty 2025) – “How DeepSeek’s AI Model Changes U.S.-China Competition”
• Atlantic Council (2025) – “Reading between the lines of the dueling US and Chinese AI action plans”
• RAND Corporation (maj 2025) – “China’s AI Models Are Closing the Gap—but America’s Real Advantage Lies Elsewhere”
• CNBC (styczeń-luty 2025) – seria wywiadów z CEO firm technologicznych na temat DeepSeek
• The China Academy – tłumaczenie wywiadu z Liang Wenfengiem, założycielem DeepSeek (lipiec 2024)
• Fortune (sierpień 2025) – “AI experts return from China stunned: The U.S. grid is so weak, the race may already be over”
• Brookings Institution (lipiec 2025) – “How will AI influence US-China relations in the next 5 years?”
• The White House (styczeń 2025) – “AI Talent Report”
• MacroPolo (marzec 2024) – “The Global AI Talent Tracker 2.0”
• Bank of America (2025) – raport o prognozach chińskich inwestycji w AI
• OpenAI, Microsoft, Oracle – oficjalne komunikaty prasowe dotyczące Projektu Stargate
• Morgan Stanley Research (maj 2025) – “China – AI: The Sleeping Giant Awakens”
• Stanford University FSI (styczeń 2025) – “Government Venture Capital and AI Development in China”
• Wikipedia – hasło “DeepSeek” – informacje o historii i rozwoju firmy
• Wall Street Journal, Forbes, Bloomberg – analizy reakcji rynkowych na pojawienie się DeepSeek
• Scientific Reports (listopad 2024) – “China and the U.S. produce more impactful AI research when collaborating together”
• Rest of World (luty 2025) – “China’s AI talent fueled DeepSeek’s rise, challenging U.S. dominance”
