Thélyson Orélien i detektor AI: sprawdziłem fragmenty nagrodzonej powieści. Ten sam akapit: 100%, 85% i 0% AI

👁 119 przeczytań

Debiutancka powieść „C’était ça ou mourir” Thélysona Oréliena dostała we Francji nagrodę Fnac, sprzedała się w dziesiątkach tysięcy egzemplarzy, a potem wypadła z wyścigu o Goncourta - po tym, jak detektor Pangram uznał ją za tekst AI, a prasa wygrzebała dawne plagiaty autora. Autor zaprzecza i mówi o rasistowskiej nagonce. Wziąłem publicznie dostępne fragmenty książki i przepuściłem je przez trzy detektory, razem z próbkami kontrolnymi. Ten sam akapit dostał 100%, 85% i 0% AI.

Co się stało: oś czasu

• Marzec 2026 - powieść wychodzi w Quebecu w Éditions du Boréal. Autor twierdzi, że pisał ją od jesieni 2017 roku, a pierwszą wersję skończył w 2019, czyli przed publicznym ChatGPT.
• 19 sierpnia 2026 - wydanie francuskie w Grasset. Książka trafia na pierwsze listy Goncourta, Renaudot, Femina i Médicis.
• 21 września - nagroda Prix du roman Fnac. Tego samego wieczoru anonimowe konto „Balance ton Claude” publikuje zrzuty z Pangrama: rozdział 1 - 100% AI, rozdział 2 - 91% AI. Według The Telegraph wpis miał prawie 4 mln wyświetleń.
• 22-24 września - testy mediów. Le Monde puszcza przez Pangram ponad połowę powieści i dostaje ponad 95% tekstu oznaczonego jako AI. Radio-Canada sprawdza cały e-book: 94%. France 24 i France Inter podają 92% i 95-100%.
• 25 września - Akademia Goncourt wycofuje książkę z selekcji, powołując się na plagiaty autora i „zbieżne wyniki kilku analiz badaczy i dziennikarzy”.
• 7-8 października - książka zostaje w drugiej selekcji Renaudot. Sekretarz generalny jury Georges-Olivier Chateaureynaud mówi, że dla większości jurorów zarzut „nie jest udowodniony”. Femina i Décembre jej nie uwzględniają.
• 13 października - autor publikuje oświadczenie „Ce roman que j’ai écrit” (Ta powieść, którą napisałem). Zaprzecza użyciu AI do pisania, przyznaje się do dawnych plagiatów, mówi o groźbach i rasistowskim nękaniu.

Kto oskarża i czym

Za kontem „Balance ton Claude” stoi m.in. francuski eseista Samuel Fitoussi, co sam potwierdził. Narzędziem był Pangram - komercyjny detektor tekstu z AI, wytrenowany na milionach tekstów ludzkich i ich przeróbkach przez modele językowe. Firma podaje dla wersji 4 odsetek fałszywych alarmów 0,0041%, a dla francuskiego 0,0026%. Niezależne badanie Marzeny Karpinskiej z Simon Fraser University z 2024 roku wskazało ok. 2% fałszywych alarmów, przy czym badaczka podkreśla, że im dłuższy tekst, tym mniejsze ryzyko pomyłki.

Media nie poprzestały na samej powieści. Radio-Canada puściła przez Pangram sześć innych powieści z listy Goncourta, rozdziały Biblii, dziewięć klasyków (m.in. Maupassanta i Baudelaire’a) oraz osiem książek autorów pochodzenia haitańskiego. Wszystko wyszło jako tekst ludzki. Libération sprawdziła starsze teksty Oréliena: te z lat 2010 przeszły jako ludzkie, felietony z 2024 roku wywołały alarm.

Co mówi autor i wydawcy

Orélien od początku zaprzecza. 23 września powiedział, że nie jest smutny, tylko zły, i że zbiera z wydawcami dowody na to, jak powstawała książka. W oświadczeniu z 13 października napisał, że żadne zdanie powieści nie powstało w maszynie, a z narzędzi korzystał przy researchu, m.in. przy obcych idiomach. Zarzut nazwał oszczerstwem. O kampanii przeciwko sobie napisał wprost:

„Les menaces, le lynchage médiatique et le harcèlement raciste que je subis depuis des semaines sont insoutenables.” (Groźby, medialny lincz i rasistowskie nękanie, którego doświadczam od tygodni, są nie do zniesienia.)

W tym samym tekście przyznał się do czegoś innego: do plagiatów sprzed lat. La Presse ustaliła, że jego opowiadanie z 2012 roku zawierało fragmenty książki Louisa Pauwelsa, a felieton z 2013 roku był przeróbką artykułu z The Philippine Star. Autor nazwał to „niedopuszczalnymi błędami” i przeprosił. To osobna sprawa od zarzutu AI, ale Akademia Goncourt połączyła oba wątki w jednym uzasadnieniu.

Grasset zapewnił o „absolutnym zaufaniu” do autora, Boréal napisał, że stoi przy nim. Debata szybko zrobiła się polityczna: obrońcy pisarza mówią o polowaniu na czarownice ze strony prawicy, oskarżyciele pytają, czy mieli milczeć tylko dlatego, że oficjalny autor nie jest biały.

Mój test: trzy detektory, fragmenty powieści i kontrola

Nie mam książki w całości i nie publikuję jej fragmentów. Portal Viabooks opublikował za darmo dwa pierwsze rozdziały - z nich wziąłem pięć próbek po 216-296 słów. Do tego dwie kontrole, których pochodzenia jestem pewien:

• Tekst ludzki sprzed ery AI: początek „Germinalu” Zoli (1885) i „Horli” Maupassanta (1887) z Wikisource.
• Tekst AI: dwa fragmenty po ok. 255 słów wygenerowane przez Claude Opus 5.5 na polecenie „proza w 1. osobie, nauczyciel z Haiti ucieka przed gangami / napad na autobus”. Bez poprawek.

Detektory:

• Pangram 4.0 - na darmowym koncie (3 skany dziennie), bo strona przed skanem wymaga weryfikacji. Sprawdziłem trzy teksty: fragment 1 powieści, Zolę i tekst AI 2.
• ZeroGPT - darmowe pole na stronie, bez logowania. Wszystkie próbki poza całością.
• AUTHORRA - mały detektor stylometryczny z publicznym API (model francuski). Wszystkie próbki.

GPTZero odpadł, bo darmowy skan przekierowuje do aplikacji wymagającej konta.

Wyniki

Procent to udział lub prawdopodobieństwo AI według danego narzędzia. Kreska oznacza, że tego tekstu nie sprawdzałem w Pangramie (limit darmowego konta). Cały udostępniony fragment, czyli 3546 słów, AUTHORRA oceniła na 83% („mieszany”).

Co z tego wynika

• Pangram zachował się jak w testach mediów. Fragment powieści - 100% AI. Zola - 100% człowiek. Tekst Claude’a - 100% AI. Obie kontrole trafione, co wzmacnia wiarygodność tego narzędzia. Ale to trzy próbki, nie badanie.
• Ten sam akapit, trzy różne werdykty. Fragment 1 dostał od Pangrama 100%, od AUTHORRA 84,6%, od ZeroGPT 0%. Różnica sięga 100 punktów procentowych na identycznym tekście.
• Tańsze detektory mylą się na klasyce. AUTHORRA uznała Zolę za tekst AI (91,6%), ZeroGPT przypisał Maupassantowi 26,4% AI. Oba teksty mają ponad 130 lat.
• Teksty AI rozpoznały wszystkie trzy narzędzia, choć ZeroGPT przy drugim tylko na 67,1%.
• Mój test niczego nie rozstrzyga o tej książce. Pokazuje, że wynik zależy od narzędzia i że jedna liczba ze zrzutu ekranu to za mało, żeby wyrokować o cudzej pracy.

Dlaczego detektor to nie dowód

Detektor nie widzi, jak tekst powstawał. Patrzy na gotowy wynik i ocenia, do której grupy jego cechy są bardziej podobne: do tekstów ludzkich czy do tekstów z modeli. Szczegóły tego mechanizmu opisałem w przewodniku jak działają detektory AI. W tej sprawie ma to kilka konsekwencji:

• Nawet bardzo niski odsetek fałszywych alarmów nie mówi, czy konkretny tekst jest wyjątkiem. Przy tysiącach sprawdzanych książek pomyłki się zdarzą, a nikt nie wie z góry, które to będą.
• Redakcja, tłumaczenie i narzędzia do poprawiania stylu zmieniają tekst. Autor przyznaje, że korzystał z narzędzi przy researchu. Detektor nie odróżni, na którym etapie i w jakim zakresie maszyna dotknęła tekstu.
• Styl osób piszących nie w pierwszym języku bywa częściej oznaczany. Badanie Stanfordu z 2023 roku (Liang i in.) pokazało to dla detektorów angielskich. Dla Pangrama i francuskiej literatury nie ma jeszcze niezależnych badań - zwraca na to uwagę belgijski L-Post.
• Sam twórca Pangrama mówił w maju w The Atlantic, że narzędzie nie powinno być ostatecznym arbitrem. W tej sprawie współzałożyciel Max Spero stwierdził jednak, że obecność AI w powieści nie budzi jego wątpliwości.

Mocniejszym dowodem niż procent byłaby historia pracy nad tekstem: wersje rękopisu, maile z redakcją, pliki z datami. Autor zapowiadał, że zbiera takie materiały z wydawcami. Do 14 października nie zostały upublicznione. Jeśli kiedyś trafi Cię podobny zarzut, plan działania rozpisałem w tekście fałszywe oskarżenie o AI - co zrobić.

Co dalej

Książka nadal walczy o Renaudot, a jej sprzedaż według prasy rośnie - Paris Match Belgique pisze o ponad 65 tys. egzemplarzy, a planowane są tłumaczenia w ponad 20 krajach. Akademia Goncourt nie wraca do sprawy. Dla rynku książki to pierwszy tak głośny przypadek, w którym wynik detektora realnie zmienił los nagrody literackiej, i na pewno nie ostatni. Jeśli chcesz sam sprawdzić tekst, zacznij od samouczka Pangrama, a o tym, które narzędzia mają sens, piszę w przewodniku detektory AI - które są wiarygodne. Praktyczną instrukcję, jak sprawdzić książkę, rozpisałem w tekście czy książkę napisała AI - jak to sprawdzić.

// czytaj dalejCzy książkę napisała AI? Jak to sprawdzić krok po kroku (i dlaczego jeden detektor to za mało)ArtykułyDetektory AI: co mówi wynik i jak sprawdzić tekstArtykułySprawdziłem HappyHorse 1.1: angielski bez błędu, polski z 6 błędamiArtykuły