Czym jest sztuczna inteligencja i jak naprawdę działa. Wyjaśnienie bez owijania

👁 118 przeczytań

Sztuczna inteligencja to programy, które rozwiązują zadania na podstawie tego, czego nauczyły się z danych, zamiast wykonywać reguły napisane wprost przez człowieka. To cała definicja. Reszta tego tekstu tłumaczy, co z niej wynika, bo właśnie w tym miejscu większość wyjaśnień robi się mętna.

Różnica, która wyjaśnia wszystko

Zwykły program to lista poleceń. Ktoś siada i pisze: jeśli kwota przekracza tysiąc złotych, oznacz jako duże zamówienie. Program robi dokładnie to i nic poza tym.

Program uczący się dostaje zamiast tego przykłady: tysiąc zamówień z informacją, które okazały się problematyczne. Sam wyszukuje w nich prawidłowości i na tej podstawie ocenia kolejne. Nikt nie napisał reguły o tysiącu złotych, a mimo to system potrafi ją odkryć, albo znaleźć inną, o której nikt nie pomyślał.

Konsekwencja jest ważniejsza, niż się wydaje: autor programu nie wie dokładnie, dlaczego system podjął konkretną decyzję. Wie, na czym go uczył. To dlatego przy AI mówi się o testowaniu i o pomiarach, a nie o czytaniu kodu.

Trzy pojęcia, które ludzie mylą

Sztuczna inteligencja to najszersze określenie, obejmujące wszystko, co ma naśladować zdolności uznawane za wymagające inteligencji.

Uczenie maszynowe to sposób budowania takich systemów przez uczenie ich na danych. To jest ta część, której dotyczy niemal wszystko, co dziś powstaje.

Model językowy to konkretny rodzaj takiego systemu, wyuczony na ogromnych ilościach tekstu, przewidujący, co powinno pojawić się dalej. Wszystkie znane czaty są modelami językowymi.

Kiedy więc ktoś mówi „AI”, w dziewięciu przypadkach na dziesięć ma na myśli model językowy, czyli najwęższe z tych trzech pojęć.

Jak to działa w praktyce

Model językowy podczas nauki przeczytał ogromną ilość tekstu i wyliczył, jak słowa układają się względem siebie. Nie zapamiętał zdań. Zapamiętał zależności.

Kiedy zadajesz pytanie, model dokłada kolejne fragmenty odpowiedzi, za każdym razem wybierając ten, który najlepiej pasuje do wszystkiego, co powiedziano wcześniej. Robi to element po elemencie, a nie zdanie po zdaniu.

Stąd biorą się dwie rzeczy, które ludzi najbardziej dziwią.

Dlaczego dwa razy to samo pytanie daje inne odpowiedzi. Bo wybór kolejnego elementu nie jest z góry przesądzony, tylko losowany spośród pasujących. Zmieniasz jeden wyraz w pytaniu i cała dalsza część idzie inną drogą.

Dlaczego model potrafi napisać nieprawdę z pełnym przekonaniem. Bo jego zadaniem jest dobrać to, co pasuje, a nie sprawdzić, czy to prawda. Zdanie fałszywe potrafi pasować równie dobrze jak prawdziwe. To nie jest usterka do naprawienia w kolejnej wersji, tylko właściwość samego mechanizmu.

Czego AI nie robi, choć wygląda, jakby robiła

Nie rozumie w ludzkim sensie. Potrafi poprawnie wyjaśnić pojęcie, którego nie „pojmuje”, tak jak papuga potrafi powtórzyć zdanie.

Nie pamięta Cię między rozmowami, chyba że narzędzie ma osobną funkcję zapisywania. Model sam z siebie zaczyna każdą rozmowę od zera.

Nie liczy tak, jak kalkulator. Wynik działania też jest przewidywany, dlatego przy dłuższych rachunkach zdarzają się błędy w miejscach, w których kalkulator nigdy się nie myli.

Nie ma dostępu do internetu, jeśli mu go nie dano. Modele w wersji podstawowej odpowiadają z tego, czego nauczyły się do pewnej daty. Wyszukiwanie w sieci to osobna funkcja, którą trzeba włączyć.

Czy AI zabierze pracę

Pytanie pada przy każdej rozmowie, więc odpowiem uczciwie: nie wiem i nikt nie wie. Wiadomo natomiast, co się dzieje teraz, i to jest bardziej pouczające od prognoz.

Najszybciej zmieniają się zawody polegające na przetwarzaniu tekstu według wzoru: przepisywanie, streszczanie, tłumaczenie prostych treści, pierwsze wersje dokumentów. Nie znikają, ale jedna osoba robi tam dziś to, co wcześniej robiły trzy.

Najwolniej zmienia się wszystko, co wymaga odpowiedzialności za skutek. Model może przygotować pismo, ale nie podpisze się pod nim. Ta granica jest w tej chwili wyraźniejsza niż granice technologiczne.

Od czego zacząć, jeśli chcesz spróbować

Nie od instalowania czegokolwiek. Największe czaty mają plany bezpłatne wystarczające do sprawdzenia, czy to się przydaje w Twojej pracy. Co dokładnie dostajesz bez płacenia, rozpisałem w tekstach o darmowym ChatGPT i w cenniku Gemini, gdzie plan darmowy jest nietypowo hojny.

Dobre pierwsze zadanie to coś, co umiesz sprawdzić w pięć sekund. Streszczenie tekstu, który znasz. Przepisanie maila. Wyjaśnienie pojęcia z Twojej branży, o którym wiesz wszystko. Zobaczysz wtedy od razu, gdzie narzędzie jest dobre, a gdzie zmyśla.

Jakość różni się mocno między modelami, także po polsku. Zmierzyłem to na sześciu zadaniach gramatycznych: cztery modele zdobyły komplet punktów, a różnica w cenie między nimi sięgała trzydziestu dwóch razy. Wyniki są w tekście o tym, który model AI pisze najlepiej po polsku.

Kiedy już wiesz, czego chcesz, następny krok to nauczyć się formułować polecenia. Zebrałem to w tekście o tym, czym jest prompt i jak pisać polecenia.