Wśród nocnej ciszy: serial HBO Max o zbrodni połanieckiej i prawdziwa historia

👁 115 przeczytań

„Wśród nocnej ciszy” to sześcioodcinkowy serial Jana Holoubka o zbrodni połanieckiej, z premierą 13 listopada 2026 roku wyłącznie na HBO Max, a nie na Netflixie. W nocy z 24 na 25 grudnia 1976 roku na szosie z Połańca do Zrębina zginęło troje młodych ludzi wracających z pasterki: 18-letnia Krystyna Łukaszek, w piątym miesiącu ciąży, jej 25-letni mąż Stanisław i jej kilkunastoletni brat Mieczysław Kalita. Sprawcy upozorowali wypadek drogowy, a kilkadziesiąt osób, które to widziały, przysięgło milczeć. Serial wchodzi kilka tygodni przed 50. rocznicą tamtej nocy.

Ta historia ma w polskiej kryminalistyce szczególne miejsce, bo nie chodzi w niej tylko o zabójców. Chodzi o wieś, która przez pięć miesięcy trzymała się wersji o wypadku, o milicję, która ją przyjęła, i o śledztwo, które przez miesiące nie widziało morderstwa.

Szosa spod kościoła

Wszystko zaczęło się przed kościołem św. Marcina w Połańcu, wtedy w województwie tarnobrzeskim. W zaparkowanym autobusie mieszkańcy Zrębina pili przed pasterką. Jan Sojda, zamożny gospodarz i ławnik sądowy, nazywany we wsi „królem Zrębina”, od lat żył w konflikcie z rodziną Kalitów, a w sierpniu 1976 roku, na weselu Krystyny i Stanisława, kłótnia o jedzenie wynoszone z sali odnowiła stare urazy. W Wigilię młodym nie pozwolono wsiąść do autobusu. Poszli pieszo poboczem, mieli przed sobą około czterech kilometrów.

Dogonili ich autobusem i samochodami. Chłopca potrącił fiat, Krystynę i Stanisława zabito ciosami klucza do kół. Ciała przewieziono dalej i ułożono tak, żeby wyglądało na potrącenie. Około trzydziestu świadków, w większości pijanych, nie zareagowało, a w drugim autobusie złożyli przysięgę milczenia - na różaniec i krzyż, z kroplą krwi z przekłutego palca. Potem wszyscy wrócili na pasterkę, żeby mieć alibi.

Śledztwo przez miesiące szło jak sprawa drogowa. Sekcję zrobił lekarz bez uprawnień, miejsca nie zabezpieczono, a autobus poszedł do kasacji dwa tygodnie po zdarzeniu. Przełom przyniosła dopiero ekshumacja 26 maja 1977 roku: obrażenia głów nie pasowały do potrącenia, tylko do uderzeń ciężkim, tępym przedmiotem. Sprawców wskazali świadkowie, wśród nich czternastoletni Stanisław Strzępek.

Proces w Sandomierzu

Sprawę sądził Sąd Wojewódzki w Tarnobrzegu z siedzibą w Sandomierzu. Proces trwał od 7 listopada 1978 do 10 listopada 1979 roku, czyli ponad rok, i dopiero na sali sądowej zmowa milczenia naprawdę pękła. Oskarżeni byli Jan Sojda, jego szwagier Józef Adaś i dwaj zięciowie, Jerzy Socha i Stanisław Kulpiński. Na ławie świadków siedzieli ludzie, którzy wcześniej składali fałszywe zeznania, i część z nich sama trafiła potem przed sąd. Osiemnaście osób odsiedziało kilka lat za zatajenie zbrodni i fałszowanie zeznań.

Wokół sprawy do dziś zostały pytania, ale nie o to, kto zabił. Nie wiadomo do końca, skąd rodzina Sojdy wzięła pieniądze na przekupienie świadków - mówi się o ponad 200 tysiącach ówczesnych złotych. Ówczesny minister sprawiedliwości Sylwester Zawadzki opisał we wspomnieniach naciski, by w dniu egzekucji ją przesunąć. Najcięższe pytanie dotyczy jednak państwa: jak to możliwe, że milicja i prokuratura przez pięć miesięcy nie widziały morderstwa, które widziało trzydzieści osób.

Holoubek i wielość prawd

Serial nie jest dokumentem. Scenariusz Macieja Kowalewskiego oparto na reportażu Wiesława Łuki „Nie oświadczam się”, wydanym w 1981 roku, a nazwiska zmieniono. Łukasz Simlat gra sołtysa Lecha Wojdę, Jędrzej Hycnar młodego śledczego Henryka Maczka, Magdalena Biegańska matkę ofiar Zdzisławę Kaletę, a Tomasz Schuchardt prokuratora Kiełczkowskiego. W obsadzie są też m.in. Justyna Wasilewska, Adam Woronowicz i Tomasz Włosok. Oś opowieści to matka i śledczy, którzy nie wierzą w wypadek, przy czym Maczek stawia na tę sprawę całą karierę.

Holoubek wyreżyserował odcinki 1-4 i 6, piąty zrobił Kowalewski. O swoim zamyśle mówił, że „wielość prawd powinna być kołem zamachowym tego serialu”. Pasuje to do reżysera, którego fabularnym debiutem kinowym było „25 lat niewinności”, filmem o Tomaszu Komendzie, skazanym za zbrodnię, której nie popełnił. Tam błąd państwa uderzył w niewinnego. Tu państwo przez pięć miesięcy nie chciało zobaczyć winnych.

To nie pierwsza próba opowiedzenia tej historii. W 1988 roku Janusz Petelski nakręcił według scenariusza Łuki film „Zmowa”, a tytuł „Wśród nocnej ciszy” nosiła wcześniej powieść Romana Bratnego. Serial dostał wsparcie PISF, wyprodukowało go Lulu Production dla TVN Warner Bros. Discovery.

HBO Max, nie Netflix

Google podpowiada „wśród nocnej ciszy netflix” i łatwo zrozumieć dlaczego: dwa poprzednie seriale Holoubka, „Wielka woda” z 2022 roku i „Heweliusz” z 2025 roku, powstały dla Netflixa. „Wśród nocnej ciszy” jest jednak produkcją HBO Max i będzie dostępna tylko tam. 13 listopada pojawi się pierwszy odcinek, kolejne w następnych tygodniach. Jeśli serial pójdzie co tydzień, finał wypadnie tuż przed świętami.

HBO Max kosztuje w Polsce 29,99 zł miesięcznie w planie Podstawowym z reklamami, 39,99 zł w Standardowym i 49,99 zł w Premium 4K. Szczegóły planów są na stronie HBO Max, a inne listopadowe premiery w kalendarzu premier.

Pięćdziesiąt lat po tamtej pasterce Krystyna, Stanisław i Mieczysław wracają do wspólnej pamięci przez fikcję. Holoubek opowiada ją od strony matki i śledczego, którzy nie przyjęli wersji o wypadku, i to jest właściwa perspektywa. W prawdziwej sprawie ta wersja upadła dopiero przy ekshumacji, pięć miesięcy po pogrzebie, a przysięga na różaniec pękła na sali sądowej w Sandomierzu.

Czytasz Promptowego częściej? Dodaj go do preferowanych źródeł w Google, a nowe teksty będą wyżej w Twoich wynikach.

Najczęstsze pytania

Kiedy premiera serialu Wśród nocnej ciszy?

13 listopada 2026 roku na HBO Max. Tego dnia pojawia się pierwszy odcinek, serial ma ich łącznie sześć.

Czy Wśród nocnej ciszy jest na Netflix?

Nie. To produkcja HBO Max i tylko tam można ją obejrzeć. Na Netflixie są wcześniejsze seriale Jana Holoubka, „Wielka woda” i „Heweliusz”.

Na jakiej prawdziwej historii oparto serial?

Na zbrodni połanieckiej z nocy z 24 na 25 grudnia 1976 roku, kiedy na drodze z Połańca do Zrębina zabito troje młodych ludzi i upozorowano wypadek. Scenariusz powstał na podstawie reportażu Wiesława Łuki „Nie oświadczam się”.

Czym była zbrodnia połaniecka?

Zabójstwem Krystyny i Stanisława Łukaszków oraz brata Krystyny, Mieczysława Kality, w drodze z pasterki. Głównym sprawcą był Jan Sojda ze Zrębina, który działał z krewnymi, a około trzydziestu świadków przysięgło milczeć. Prawdę ustalono dopiero po ekshumacji w maju 1977 roku.

Kto gra w serialu Wśród nocnej ciszy?

Łukasz Simlat, Jędrzej Hycnar, Magdalena Biegańska, Tomasz Schuchardt, Justyna Wasilewska, Adam Woronowicz i Tomasz Włosok, a w dalszej obsadzie m.in. Michał Żurawski i Marek Siudym.