Theranos - cała historia oszustwa w pigułce

👁 120 przeczytań

Theranos miał robić setki badań z kilku kropli krwi z palca. W 2014 roku firma była warta 9 mld USD, w 2018 roku zaczęła się likwidować, a jej założycielka Elizabeth Holmes trafiła do więzienia. Poniżej oś czasu od 2003 do 2022 roku: Edison, Safeway, Walgreens, artykuł „Wall Street Journal”, SEC i proces w San Jose.

Theranos - co to za firma

Elizabeth Holmes założyła firmę w 2003 roku w Palo Alto, najpierw pod nazwą Real-Time Cures. Szybko zmieniła ją na Theranos - połączenie słów „therapy” i „diagnosis”. Miała wtedy 19 lat i studiowała na Stanfordzie, którego nie skończyła. Jako motywację podawała własny lęk przed igłami.

Pomysł był prosty do opowiedzenia: zamiast pobierać fiolki krwi z żyły, wystarczy nakłuć palec, a małe urządzenie zrobi z tej próbki pełen zestaw badań. Profesor medycyny ze Stanfordu Phyllis Gardner od początku mówiła Holmes, że to się nie uda. Inny profesor, Channing Robertson, uwierzył i został pierwszym członkiem rady firmy.

Urządzenie analizujące nazwano Edison, a pojemnik na krew - nanotainer. Przez lata Theranos działał w ukryciu: bez komunikatów prasowych, nawet bez strony internetowej, aż do września 2013 roku.

Theranos afera krok po kroku

Edison, czyli maszyna, która nie działała jak w prezentacjach

Według relacji cytowanych przez Wikipedię Holmes miała nazwać urządzenie na cześć Thomasa Edisona, bo wcześniej wszystko inne zawiodło. W praktyce Edison nie dawał rady. Carreyrou ujawnił w 2015 roku, że firma robiła większość badań na zwykłych, kupnych analizatorach innych producentów, a własne maszyny mogły zwracać błędne wyniki.

W 2016 roku badanie 13 naukowców w Journal of Clinical Investigation pokazało, że wyniki Theranosa wypadały poza normę 1,6 raza częściej niż w innych laboratoriach. W maju 2016 firma sama unieważniła dwa lata wyników z Edisona. W Arizonie, gdzie według pozwu stanu firma sprzedała 1,5 mln testów, skończyło się zwrotem pieniędzy pacjentom.

Walgreens i Safeway dały Theranosowi wiarygodność

Dla zwykłych klientów Theranos był widoczny głównie w aptekach Walgreens. Partnerstwo ogłoszono we wrześniu 2013 roku, punkty pobrań działały w ponad 40 lokalizacjach. Safeway w 2012 roku wydał 350 mln USD na przygotowanie 800 sklepów pod gabinety badań - po serii przesuniętych terminów i wątpliwych wyników w pilotażu umowę zerwano w 2015 roku. Walgreens wstrzymał ekspansję po artykule WSJ, a w czerwcu 2016 zakończył współpracę.

Rada nadzorcza pełna polityków i generałów

W lipcu 2011 Holmes poznała George’a Shultza, byłego sekretarza stanu USA. Po dwugodzinnej rozmowie wszedł do rady. Przez kolejne trzy lata pomógł ściągnąć prawie wszystkich zewnętrznych członków: m.in. Henry’ego Kissingera, Williama Perry’ego, Sama Nunna, Billa Frista i generała Jamesa Mattisa. Krytycy zwracali uwagę, że w radzie dominowali dyplomaci i wojskowi. Radę doradczą z ekspertami od chemii klinicznej firma powołała dopiero w kwietniu 2016, gdy kryzys trwał w najlepsze. Pieniądze dali m.in. Rupert Murdoch, rodzina Waltonów i Betsy DeVos.

Sygnaliści: Tyler Shultz i Erika Cheung

Tyler Shultz pracował w Theranosie w latach 2013-2014. Był wnukiem George’a Shultza, członka rady. Najpierw próbował zgłaszać problemy wewnątrz firmy, a gdy to nie zadziałało, został jednym z głównych źródeł Carreyrou i pod pseudonimem zawiadomił stanowy departament zdrowia Nowego Jorku. Firma wysłała prawników przeciwko niemu i innym źródłom.

Erika Cheung pracowała w laboratorium. Opisywała kontrole jakości, które regularnie nie wychodziły, wybieranie najlepszych punktów danych i maszyny, które ciągle zawodziły. Po odejściu zgłosiła sprawę do CMS, federalnego regulatora laboratoriów. Oboje występują w dokumencie „The Inventor” Alexa Gibneya z 2019 roku.

Upadek: WSJ, SEC i proces

Artykuł Carreyrou ukazał się w październiku 2015 roku, mimo prawnych gróźb ze strony adwokata firmy Davida Boiesa. Holmes wszystkiemu zaprzeczała i nazywała gazetę tabloidem, a jeszcze tego samego wieczoru broniła się w programie Mad Money w CNBC. Potem poszło szybko: CMS, FDA, pozwy inwestorów, a w czerwcu 2016 Forbes uznał, że majątek Holmes spadł z 4,5 mld USD do zera.

W marcu 2018 SEC oskarżyła Holmes i Balwaniego o wyłudzenie ponad 700 mln USD od inwestorów. Wśród fałszywych twierdzeń było m.in. to, że technologii używa Departament Obrony USA w warunkach bojowych, i że firma miała w 2014 roku ponad 100 mln USD przychodu - w rzeczywistości było to ok. 100 tys. USD. Holmes zawarła ugodę: 500 tys. USD kary, oddanie kontroli nad firmą i 10 lat zakazu pełnienia funkcji w spółkach publicznych.

Proces karny ruszył 31 sierpnia 2021 roku, po opóźnieniach przez pandemię i ciążę Holmes. Zeznawała przez siedem dni. 3 stycznia 2022 przysięgli uznali ją winną oszukania inwestorów, ale uniewinnili w zarzutach wobec pacjentów. W listopadzie 2022 roku dostała 135 miesięcy więzienia, w marcu 2026 sąd skrócił karę do 123. Jej obecną sytuację (FPC Bryan, ośrodek przejściowy od sierpnia 2027) rozpisuję w tekście Elizabeth Holmes - co się z nią dzieje.

Sygnaliści po latach oglądają Holmes w kinie

W październiku 2026 roku do kin w USA wszedł „Zobaczysz wszystko” Nathana Fieldera i Lance’a Oppenheima - wiosną 2023 roku, 34 dni przed więzieniem, Holmes wpuściła ich kamery do wynajętego domu w Del Mar. W jednej ze scen rozkłada na kuchennym stole urządzenie i przekonuje, że „może” zrobić każdy test, brakuje tylko chemii. Obejrzałem film w kinie 24.10.2026 i daję mu 9/10 (recenzja).

Tyler Shultz napisał 19 października 2026 roku recenzję dla STAT. Jego zdaniem na stole leżał niedokończony prototyp przyszłego urządzenia, a nie Edison, przez który ją skazano. Przypomniał też liczby z akt SEC: 108 mln USD przychodu, które Theranos deklarował na 2014 rok, wobec ok. 100 tys. USD faktycznych. Film nazwał pięknym i wciągającym, ale nie dokumentem.

John Carreyrou obejrzał film dwa razy i chwalił go na X, ale zastrzegł, żeby nie mylić sztuki z faktami. Deklarację Holmes, że nigdy w życiu nie skłamała, nazwał niedorzeczną (Fortune, 20.10.2026). Erika Cheung jeszcze przed seansem mówiła NewsNation, że dowodom z procesu nie da się zaprzeczyć.

Theranos ma też następcę. Partner Holmes Billy Evans założył startup Haemanthus, który pracuje nad badaniem krwi spektroskopią Ramana. Prokuratura pisała w 2026 roku, że Holmes doradza mu z więzienia w zbieraniu pieniędzy. Gdzie obejrzeć film w Polsce (premiera 6.11.2026, przedpremiery od 23.10), sprawdzisz tutaj.

Najczęstsze pytania

Theranos - co to było?

Amerykański startup medyczny z lat 2003-2018, który twierdził, że zrobi setki badań z kropli krwi z palca. Technologia nie działała tak, jak firma deklarowała.

Na czym polegało oszustwo Theranosa?

Firma wprowadzała w błąd inwestorów i partnerów co do działania urządzeń, kontraktów i przychodów, a większość badań robiła na cudzym sprzęcie. Holmes skazano za oszukanie inwestorów.

Ile pieniędzy stracili inwestorzy Theranosa?

SEC mówiła o ponad 700 mln USD zebranych na fałszywych obietnicach. Sąd karny zasądził 452 mln USD restytucji dla 12 pokrzywdzonych.

Czy Theranos jeszcze istnieje?

Nie. We wrześniu 2018 roku firma ogłosiła rozwiązanie, a pozostałe środki miały trafić do wierzycieli.

Jaki jest film o Theranos?

Najważniejsze tytuły to dokument „The Inventor” (HBO, 2019), serial „Zepsuta krew” (The Dropout, Hulu, 2022) i dokument „Zobaczysz wszystko” (A24, 2026). Do tego książka „Zła krew” Johna Carreyrou (2018, po polsku Marginesy 2020).

Źródła i data sprawdzenia

• Wikipedia EN - Theranos - oś czasu, Safeway, Walgreens, Edison, CMS, Arizona, rada nadzorcza, Tyler Shultz, likwidacja, kara Balwaniego (odczyt 24.10.2026)
• Wikipedia EN - Elizabeth Holmes - Real-Time Cures, finansowanie, SEC, ugoda, proces, wyrok, Mad Money (odczyt 24.10.2026)
• Federal Lawyer - Theranos Whistleblowers - Erika Cheung, zgłoszenie do CMS (odczyt 24.10.2026)
• California Magazine (Berkeley) - relacja Eriki Cheung o pracy w laboratorium (odczyt 24.10.2026)
• Wikipedia EN - The Inventor - Shultz i Cheung w filmie Gibneya (odczyt 24.10.2026)
• STAT, Tyler Shultz, 19.10.2026 - prototyp zamiast Edisona, 108 mln vs ok. 100 tys. USD przychodu wg SEC (odczyt 24.10.2026)
• Fortune, 20.10.2026 - reakcja Johna Carreyrou na film (odczyt 24.10.2026)
• Wikipedia EN - You Can See Everything - Haemanthus, daty premier (odczyt 24.10.2026)
• NBC News, 24.09.2026 - prokuratura o doradzaniu partnerowi przy zbiórce (odczyt 24.10.2026)
• CNN, 16.10.2026 - skan 3D Holmes i cel wizerunku do wideo, hologramu i AI (odczyt 24.10.2026)