AI a uczeń ze SPE: dostosowania, dysleksja, teksty uproszczone
AI dobrze robi wersje materiału: uproszczone, w krokach, do odsłuchania. Do czatu opisujesz potrzebę, nigdy ucznia ani treść opinii poradni.
👁 115 przeczytań
- AI przy pracy z uczniem ze SPE służy do generowania wersji materiału - tekstu uproszczonego, poleceń w krokach lub wersji audio - nie do ustalania dostosowań.
- Do czatu wolno wpisać tylko listę dostosowań, np. 'zdania do 12 słów, polecenia w krokach', bo opinia poradni zawiera dane o zdrowiu chronione art. 9 RODO.
- Rozpoznawanie emocji uczniów przez AI jest zakazane od 2 lutego 2025 r. na mocy art. 5 ust. 1 lit. f AI Act, a systemy oceniające postępy uczenia się zaliczono do wysokiego ryzyka.
W pracy z uczniem ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi AI najlepiej sprawdza się jako generator wersji materiału: tekst uproszczony, polecenie podzielone na kroki, karta pracy z większymi odstępami, wersja do odsłuchania. Zasada jest jedna: do czatu opisujesz potrzebę, nigdy ucznia, bo treść opinii czy orzeczenia poradni to dane o zdrowiu, a dostosowania ustala nauczyciel zgodnie z art. 44c ustawy o systemie oświaty.
To tekst z serii AI w edukacji dla nauczycieli i pedagogów specjalnych. Stan na 12 października 2026. To omówienie, nie porada prawna. Zasady przygotowania zwykłych sprawdzianów i lekcji z AI opisałem w tekstach AI do sprawdzianów i Scenariusz lekcji z AI; tu zajmuję się dostosowaniami.
Przepisy, które wyznaczają granice
- Art. 44c ustawy o systemie oświaty - nauczyciel indywidualizuje pracę z uczniem i dostosowuje wymagania edukacyjne do jego potrzeb. Podstawą jest orzeczenie, opinia poradni albo rozpoznanie potrzeb w szkole. Dostosowanie nie może zejść poniżej wymagań podstawy programowej.
- Rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie pomocy psychologiczno-pedagogicznej (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1798) - pomoc jest dobrowolna i nieodpłatna, organizuje ją dyrektor.
- Art. 9 ust. 1 RODO - dane dotyczące zdrowia to szczególna kategoria danych, której przetwarzanie jest co do zasady zakazane, chyba że zachodzi wyjątek z art. 9 ust. 2. Diagnoza, opinia poradni, informacja o chorobie to dane o zdrowiu.
Wniosek praktyczny: AI nie decyduje, jakie dostosowania należą się uczniowi, i nie dostaje dokumentów z poradni. Dostaje materiał lekcji i opis typu „uczeń potrzebuje krótszych zdań i poleceń w krokach”. Taki opis nie pozwala nikogo rozpoznać, a wystarcza modelowi do pracy.
Nie przepłacaj za te subskrypcje
Prowadzę sklep z rocznymi dostępami do narzędzi AI - te same konta, o których piszę wyżej, tylko taniej niż w cenniku producenta.
Co AI robi dobrze przy dostosowaniach
| Potrzeba (opisana ogólnie) | Co poprosić od AI | Co sprawdzić |
|---|---|---|
| Trudności w czytaniu (np. dysleksja) | tekst w krótszych zdaniach, pogrubione najważniejsze słowa, słowniczek trudnych wyrazów, polecenia numerowane | czy uproszczenie nie zgubiło treści z podstawy |
| Trudności z koncentracją | zadanie podzielone na 3-5 kroków z miejscem na odhaczenie, krótsze bloki tekstu | czy kroki dają się wykonać w kolejności |
| Słabsza znajomość polskiego (uczeń z innego kraju) | tekst uproszczony plus słowniczek w języku ucznia | tłumaczenie terminów przedmiotowych |
| Wolniejsze tempo pisania | wersja sprawdzianu z mniejszą liczbą zadań, te same cele | czy każdy cel nadal jest sprawdzany |
| Uczeń zdolny | zadanie rozszerzające, problem otwarty, mini projekt | czy nie wychodzi poza sens lekcji |
| Lepsze przyswajanie słuchem | wersja do odsłuchania; w NotebookLM (dziś Gemini Notebook) podsumowania audio po polsku | czy streszczenie jest wierne materiałowi |
Jak przygotować dostosowany materiał krok po kroku
- Zacznij od wersji podstawowej. Materiał dla całej klasy jest punktem wyjścia. Dostosowanie to wariant, nie osobna lekcja.
- Przetłumacz zalecenia na język potrzeb. Z opinii poradni wypisz sam dla siebie zalecenia (np. „wydłużony czas”, „krótsze polecenia”). Do czatu idzie tylko lista dostosowań, bez nazwy diagnozy, imienia i klasy.
- Wklej materiał i listę dostosowań. Poproś o wersję, która zachowuje cele lekcji i wymagania podstawy.
- Zażądaj zestawienia celów. Model ma wypisać, które cele z wersji podstawowej są w wersji dostosowanej i gdzie. Jeśli któregoś brakuje, dostosowanie zeszło poniżej podstawy.
- Sprawdź czytelność wydruku. Czcionka bezszeryfowa, większe odstępy, mniej elementów na stronie. Model podpowie układ, ale formatujesz w edytorze.
- Daj uczniowi wybór, jeśli to możliwe. Wersja do czytania i do słuchania, dla wszystkich chętnych. Uczeń nie musi być jedynym z „innym” arkuszem.
- Zapisz w dokumentacji, co zrobiłeś, nie czym. Dostosowania opisujesz w dokumentacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej jak zawsze. Narzędzie, w którym przygotowano kartę, nie zmienia zakresu pomocy.
Gdzie AI nie pomoże, a może zaszkodzić
- Diagnoza. Pytanie „czy to dysleksja” albo „czy ten uczeń ma ADHD” nie jest zadaniem dla czatu. Rozpoznanie należy do poradni, a nauczyciel może zgłosić potrzebę w szkole.
- Opinie o uczniu. Nie wklejaj opisu zachowania, prac ucznia z imieniem ani notatek z rozmów z rodzicami.
- Ocena postępów. AI Act zalicza systemy przeznaczone do oceny efektów uczenia się do wysokiego ryzyka (Załącznik III pkt 3), a rozpoznawanie emocji w instytucjach edukacyjnych jest zakazane od 2 lutego 2025 roku (art. 5 ust. 1 lit. f). Aplikacje obiecujące „analizę emocji ucznia” omijaj.
- Zbyt daleko idące uproszczenie. Tekst uproszczony nadal ma uczyć tego samego. Najczęstszy błąd modeli to wycięcie trudnego, ale wymaganego pojęcia.
- Samodzielne korzystanie przez ucznia. Konto ChatGPT wymaga co najmniej 13 lat i zgody rodzica poniżej 18, Claude jest tylko dla dorosłych. W szkole podstawowej telefony na lekcjach są dozwolone tylko za zgodą nauczyciela w celach edukacyjnych.
Gotowy prompt do skopiowania
Jesteś nauczycielem [przedmiot] i specjalistą od dostosowań materiałów. Przygotuj wersję dostosowaną poniższego materiału dla klasy [numer]. Dostosowania (bez danych ucznia): [np. krótkie zdania do 12 słów, polecenia podzielone na kroki, pogrubione najważniejsze słowa, słowniczek 5 trudnych wyrazów, mniej zadań przy tych samych celach]. Zasady: - zachowaj wszystkie cele lekcji i pojęcia wymagane w podstawie programowej: [wypisz], - nie dodawaj treści, których nie ma w materiale, - zaproponuj układ wydruku (czcionka, odstępy, liczba elementów na stronie). Na końcu podaj tabelę: cel z wersji podstawowej | gdzie jest w wersji dostosowanej. Jeśli jakiegoś celu brakuje, napisz to wprost. MATERIAŁ: [wklej materiał dla całej klasy]
Na jakim koncie pracować
Polecam konto szkolne: Gemini for Education (w każdej edycji Google Workspace for Education, według Google dane nie trenują modeli) albo Copilot Chat przy licencji A1, A3, A5. Na prywatnym ChatGPT wyłącz w ustawieniach Data controls opcję „Improve the model for everyone” albo używaj czatu tymczasowego. Przy dobrze zanonimizowanym poleceniu, jak w przykładzie wyżej, do narzędzia nie trafiają dane osoboweiają dane osobowe. Więcej o regułach w tekście RODO i AI w szkole, a o ocenach w klasach I-III w tekście Ocena opisowa z AI.
Najczęstsze pytania
Czy mogę wkleić opinię z poradni do ChatGPT, żeby wypisał zalecenia?
Nie. Opinia zawiera dane o zdrowiu, czyli szczególną kategorię danych z art. 9 RODO. Zalecenia wypisz sam i do czatu przekaż tylko listę dostosowań.
Czy AI pomoże uczniowi z dysleksją?
Tak, jako narzędzie do przygotowania tekstów krótszych, czytelniejszych i do odsłuchania. Nie zastępuje terapii pedagogicznej ani zaleceń poradni.
Czy dostosowanie z AI jest zgodne z przepisami?
Przepisy wymagają, żeby dostosowanie odpowiadało potrzebom ucznia i nie schodziło poniżej podstawy programowej (art. 44c). Narzędzie nie ma tu znaczenia, liczy się treść, za którą odpowiada nauczyciel.
Jakie darmowe AI do tekstów uproszczonych?
Darmowy czat na koncie szkolnym (Gemini for Education, Copilot Chat) i NotebookLM (dziś Gemini Notebook) do wersji audio z własnych materiałów. Khanmigo ma darmowe narzędzia dla nauczycieli, także po polsku.
Czy uczeń ze SPE może sam używać AI na lekcji?
Decyduje statut i nauczyciel. Jeśli tak, lepiej, żeby korzystał z konta szkolnego i z trybu nauki, który prowadzi pytaniami zamiast dawać gotowe odpowiedzi.
Czytasz Promptowego częściej? Dodaj go do preferowanych źródeł w Google, a nowe teksty będą wyżej w Twoich wynikach.
Źródła
- Art. 44c - komu dostosować wymagania (edurada.pl)
- Rozporządzenie w sprawie pomocy psychologiczno-pedagogicznej (ISAP, Sejm)
- Art. 9 RODO - szczególne kategorie danych (lexlege.pl)
- Jakie dane osobowe uznaje się za szczególnie chronione (Komisja Europejska)
- EU AI Omnibus enters into force (White & Case, 2026)
- NotebookLM z podsumowaniami audio po polsku (Computerworld, 2025)
- Khanmigo - dostępność i plany (Khan Academy, odczyt 12.10.2026)
- Data controls in ChatGPT (OpenAI Help Center, odczyt 12.10.2026)
Zobacz też
Cały tydzień w AI, w jednym mailu
Wybrane premiery, narzędzia i analizy. Raz w tygodniu, prosto do skrzynki.
Zapisz się za darmo →- przelomowy.plNeurIPS 2026 w trzech miastach naraz. Przed startem 178 prac odpadło przez detektor tekstu AI
- dobieracz.plAI do streszczeń - ChatPDF, UPDF i iLovePDF oraz trzy edytory tekstu
- generatornia.plAndrzejki AI: wróżby, lanie wosku i zdjęcia krok po kroku
- dygot.plAltman, długowieczność i ChatGPT. OpenAI obiecuje pokonać śmierć, ale o niej milczy
artykuły·Matki pingwinów, sezon 2: o czym jest, obsada, odcinki i czy będzie 3. sezonRodzice z Cudownej Przystani zakładają własną szkołę i odkrywają, że utrzymać marzenie jest trudniej niż o nie walczyć. O czym jest 2. sezon, kto gra i co z kontynuacją.