Funkcja ekspresywna: wykładniki, przykłady i czym różni się od poetyckiej

👁 113 przeczytań

Funkcja ekspresywna (emotywna) to ta, w której najważniejszy jest nadawca: jego emocje, stan, ocena, stosunek do tego, o czym mówi. Tekst nie tyle informuje o świecie, ile pokazuje, co czuje mówiący. Dlatego dominuje w dzienniku, w liście prywatnym, w wierszu lirycznym, w komentarzu pod meczem i w każdej wypowiedzi wyrzuconej z emocji.

Po czym ją poznać

• Czasowniki w 1. osobie: „czuję”, „nienawidzę”, „mam dość”.
• Słownictwo nacechowane i wartościujące: „okropny”, „cudowny”, „beznadziejny”.
• Zdrobnienia i zgrubienia: „domek”, „psisko”.
• Wykrzyknienia i wykrzykniki: „ojej!”, „no nie!”, zdania wykrzyknikowe.
• Wtrącenia, urwane zdania, powtórzenia oddające wzburzenie.

Przykłady z rozbiorem

„Boże, ale jestem zmęczona tym wszystkim.” Pierwsza osoba, słownictwo emocjonalne, wykrzyknienie. Funkcja ekspresywna dominuje, informacji o świecie właściwie nie ma.

„Ten film jest po prostu genialny.” Ocena zamiast opisu; nadawca mówi o sobie, a nie o filmie, choć gramatycznie zdanie dotyczy filmu.

„Wczoraj padało.” Zero emocji, sam fakt; to funkcja informatywna, nie ekspresywna.

Ekspresywna a poetycka: najczęstsza pomyłka

Obie bywają w wierszach, ale sprawdzają co innego. Ekspresywna pyta: czy tekst mówi o uczuciach nadawcy? Poetycka pyta: czy sama forma wypowiedzi jest ważna, czy rytm, rym, metafora i układ słów niosą znaczenie? Wiersz może być poetycki bez emocji nadawcy, a wpis w pamiętniku ekspresywny bez śladu literackiej formy.

Typowe polecenie

„Uzasadnij, że w tekście dominuje funkcja ekspresywna.” Odpowiadaj zawsze przez wykładniki: wypisz z tekstu dwa lub trzy konkretne wyrazy albo formy i nazwij je (pierwsza osoba, słownictwo wartościujące, wykrzyknienie). Nauczyciel ocenia dowód z tekstu, a nie ogólne wrażenie.

Najczęstsze pytania

Czy ekspresywna i emotywna to to samo?

Tak, to dwie nazwy tej samej funkcji z podziału Jakobsona.

Czy tekst naukowy może być ekspresywny?

Z definicji nie powinien, bo ma informować. Jeśli autor wstawia oceny i emocje, funkcja ekspresywna pojawia się obocznie, ale nie jest dominująca.

Gdzie znajdę pozostałe funkcje?

Pełny podział z tabelą i przykładami jest w tekście funkcje tekstów językowych, a poszczególne omawiam osobno: impresywna, fatyczna, metajęzykowa.