Funkcja impresywna: po czym ją poznać, przykłady i różnica wobec perswazyjnej

👁 112 przeczytań

Funkcja impresywna (nazywana też konatywną) to ta, w której nadawca chce wpłynąć na odbiorcę: nakłonić go do czegoś, powstrzymać, poprosić, rozkazać. Punktem ciężkości wypowiedzi nie jest świat ani nadawca, tylko ten, do kogo się mówi. To najczęściej sprawdzana funkcja na lekcjach i najłatwiejsza do rozpoznania, bo zostawia w zdaniu bardzo wyraźne ślady.

Po czym ją poznać

• Tryb rozkazujący: „przeczytaj”, „nie spóźnij się”, „zamknij okno”.
• Czasowniki w 2. osobie liczby pojedynczej i mnogiej: „musisz”, „powinniście”.
• Formy wołacza i zwroty do adresata: „Aniu, posłuchaj”, „drodzy państwo”.
• Pytania nakłaniające: „może byś w końcu odpisał?”.
• Konstrukcje bezosobowe z powinnością: „należy”, „trzeba”, „zaleca się”.

Gdzie występuje najczęściej

W reklamie („kup teraz”), w przepisach kulinarnych i instrukcjach („wymieszaj składniki”), w regulaminach i przepisach prawa („zabrania się”), w apelach, w kazaniach, w rozmowie rodzica z dzieckiem i w prawie każdej wiadomości, która kończy się prośbą o odpowiedź.

Impresywna a perswazyjna: gdzie przebiega granica

To pytanie wraca na każdej klasówce. Impresywna nakłania wprost, formą gramatyczną: rozkazem, prośbą, poleceniem. Perswazyjna nakłania nie wprost, argumentem i emocją: buduje obraz, w którym Twoja decyzja wydaje się oczywista, choć nikt nie wydaje polecenia. „Zagłosuj na nas” jest impresywne. „Tylko my rozumiemy zwykłych ludzi” jest perswazyjne. W reklamie i polityce prawie zawsze występują razem.

Przykłady z rozbiorem

„Nie dotykaj eksponatów.” Tryb rozkazujący, brak informacji o świecie, cała treść to polecenie skierowane do zwiedzającego. Czysta funkcja impresywna.

„Zostaw komentarz, jeśli tekst Ci pomógł.” Tryb rozkazujący z warunkiem; funkcja impresywna z elementem grzecznościowym.

„Uczniowie powinni oddać prace do piątku.” Trzecia osoba, ale wyraźna powinność i konkretny adresat; nadal impresywna, choć złagodzona.

Typowe polecenie i jak na nie odpowiedzieć

Polecenie brzmi zwykle: „wskaż funkcję dominującą i uzasadnij”. Odpowiedź w dwóch krokach: nazwij funkcję, a potem wskaż konkretny wykładnik językowy z tekstu, czyli formę gramatyczną albo słowo, które o tym świadczy. Samo „bo autor chce nas do czegoś nakłonić” to za mało, bo to opis intencji, a nie dowód z tekstu.

Najczęstsze pytania

Czy funkcja impresywna i konatywna to to samo?

Tak. „Konatywna” to nazwa z podziału Romana Jakobsona, „impresywna” to termin używany w polskiej szkole. Na klasówce bezpiecznie jest podać obie.

Czy pytanie może być impresywne?

Tak, jeśli w istocie jest prośbą albo naciskiem: „czy mógłbyś się przesunąć?” nakłania, a nie pyta o zdolności rozmówcy.

Czy w jednym tekście może być kilka funkcji?

Prawie zawsze jest ich kilka; pytanie dotyczy funkcji dominującej. Pełny podział z przykładami jest w tekście funkcje tekstów językowych.