Piosenka, która nikogo nie kosztowała łez

👁 135 przeczytań

Zacznę od wyznania, które kosztuje mnie trochę wstydu. Trzeciego dnia mojego eksperymentu przyłapałem się na tym, że nucę pod nosem refren piosenki, której nie napisał żaden człowiek. Nie było w niej ani słowa prawdy, ani jednej nuty, którą ktoś zagrał palcami. A jednak siedziała mi w głowie jak kleszcz. I właśnie w tym momencie, gdzieś między kuchnią a czajnikiem, zrozumiałem, że mam problem - nie z technologią, tylko z samym sobą.

Postanowiłem zrobić rzecz prostą i niewygodną: przez siedem dni słuchać niemal wyłącznie muzyki wygenerowanej w Suno i Udio. Nie po to, żeby ją zmiażdżyć w efektownym felietonie („AI nigdy nie zastąpi Prawdziwego Artysty”, brawa, kurtyna). I nie po to, żeby jej klaskać jak entuzjasta, który każdy nowy przycisk uznaje za rewolucję. Chciałem czegoś trudniejszego: posłuchać uczciwie. A uczciwość, jak to zwykle bywa, okazała się mniej wygodna od obu obozów.

Najpierw dobra wiadomość, bo należy się prawda

Muzyka z tych generatorów jest dobra. Powiem więcej - jest zaskakująco, irytująco dobra. I mówię to jako ktoś, kto szczerze liczył, że będzie mógł się z niej naśmiewać.

Poprosiłem o „melancholijny indie-folk o jesiennym mieście” i dostałem coś, co bez mrugnięcia okiem puściłbym w kawiarni, a nikt by nie podniósł głowy. Poprosiłem o „lata osiemdziesiąte, syntezatory, trochę smutku pod neonem” i dostałem utwór, który brzmiał jak wycięty z serialu, którego akcja dzieje się w Miami. Wokal oddychał. Perkusja miała ten leniwy, ludzki poślizg, którego przez lata brakowało automatom. Nawet szum, ten cały brud analogowy, był na miejscu.

Trzeba to powiedzieć jasno, bo inaczej cały ten tekst będzie kłamstwem: technologia przekroczyła próg, za którym przeciętny słuchacz nie odróżni tego od „prawdziwej” produkcji. Koniec dyskusji o robotycznym brzmieniu i metalicznym wokalu. To była prawda dwa lata temu. Dziś jest anegdotą, którą powtarzają ludzie, którzy ostatni raz słuchali AI, gdy jeszcze potykało się o własne sylaby.

Do jednego z utworów - takiego smutnego, powolnego, z fortepianem - wracałem trzy razy. Zawstydzająco. Bo obiektywnie był świetnie zrobiony. Aranż, dynamika, ten moment, w którym wszystko cichnie przed ostatnim refrenem. Podręcznikowo. I dopiero za trzecim razem zrozumiałem, dlaczego mnie uwiera.

To była podręcznikowa piosenka o smutku, która nigdy nie była smutna

O to mi właśnie chodzi z tym słowem „fałszywe” w tytule. Nie mam na myśli fałszu w sensie muzycznym - te utwory nie fałszują, są czyściutkie. Mam na myśli coś głębszego, coś, co przez pierwsze trzy dni umykało mi kompletnie, a potem nie dawało zasnąć.

Kiedy słucham Cohena, wiem, że ten człowiek coś przeżył. Kiedy słucham Amy Winehouse, słyszę, że płaci rachunek za każde słowo. Piosenka jest listem. Ktoś ją napisał, bo musiał, bo go coś uwierało, bo miał dług wobec własnego życia i spłacał go w trzech minutach i dwudziestu sekundach. Nawet w najgłupszym letnim przeboju jest ślad decyzji - ktoś wybrał to słowo zamiast tamtego, bo tak mu leżało w ustach.

Muzyka z Suno jest listem, którego nikt nie napisał. To pocztówka wygenerowana przez maszynę, która przeczytała milion pocztówek i wyliczyła, jak wygląda tęsknota. Statystyczny środek wszystkich tęsknot, jakie kiedykolwiek nagrano. I to jest właśnie to piekielnie dobre - i piekielnie puste jednocześnie.

Te utwory nie śpiewają o smutku. One śpiewają o tym, jak brzmi smutek, gdy się go już tysiąc razy nagrało. To różnica między łzą a jej idealnie odlaną gipsową repliką.

I tu robi się ciekawie, bo zaraz ktoś powie: przecież słuchacz tego nie słyszy. I ma rację. W tym cała groza. Ślepy test wygrałaby maszyna albo przynajmniej zremisowała. Ale ja nie piszę o teście. Piszę o tym, co zostaje w człowieku po tygodniu.

Co zostaje po tygodniu, czyli inwentaryzacja pustki

Po siedmiu dniach zrobiłem sobie rachunek sumienia. Ile z tych - dziesiątek, może setek - utworów pamiętam? Ile z nich chciałbym usłyszeć znowu za rok? Do ilu wróciłbym w gorszy wieczór, taki, kiedy człowiek potrzebuje, żeby ktoś inny powiedział za niego to, czego sam nie umie?

Odpowiedź brzmi: żaden. Ani jeden. A przecież niektóre z nich były obiektywnie lepiej wyprodukowane niż połowa rzeczy, które kocham i noszę w sobie od dwudziestu lat.

To był moment, w którym zrozumiałem, że mierzę niewłaściwą rzeczą niewłaściwą miarą. Bo pytanie „czy to dobra muzyka” jest pytaniem o produkt. A muzyka nigdy nie była produktem - była pretekstem do spotkania z kimś. Z artystą, z jego bałaganem, z jego porankiem po. Piosenka to obietnica, że po drugiej stronie ktoś jest. Że ktoś to poczuł, zanim ja to poczułem.

Suno składa perfekcyjną obietnicę, za którą nie stoi nikt. To jak dostać najczulszy list miłosny na świecie i po tygodniu odkryć, że napisał go generator listów miłosnych, wysłany do dziesięciu tysięcy osób jednocześnie, z podmienionym imieniem. List jest piękny. Uczucie, które wywołał, było prawdziwe. A jednak coś w tobie umiera, gdy poznasz prawdę.

Udio, Suno i dwie drogi do tego samego miejsca

Warto oddać sprawiedliwość różnicom, bo ktoś mnie za nie rozliczy. Z mojego tygodnia wyszło mi, że Suno jest zaskakująco dobre w piosence jako całości - potrafi zbudować coś, co ma początek, środek i koniec, refren, który wraca, dramaturgię trzyminutowego przeboju. Udio z kolei częściej zaskakiwało mnie fakturą dźwięku, tym, że pojedyncze fragmenty potrafiły brzmieć niepokojąco autentycznie, jakby ktoś nagrał je w realnym pokoju z realnym pogłosem.

Ale - i to jest moje szczere zdanie po tygodniu - te różnice są jak spór o to, który z dwóch identycznych bliźniaków jest przystojniejszy. Obie drogi prowadzą do tego samego miejsca: do muzyki, która jest bezbłędna i bezcelowa. Do dźwięku bez adresu nadawcy.

Zrobiłem jeszcze jedną rzecz, z czystej złośliwości. Poprosiłem o utwór „o tym, jak to jest być sztuczną inteligencją, która pisze piosenki o uczuciach, których nie ma”. I wiecie co? Wyszło pięknie. Wzruszająco wręcz. Maszyna napisała o własnej pustce tak przekonująco, że przez chwilę współczułem programowi. A potem uświadomiłem sobie, że to ja jestem tym naiwniakiem, który współczuje kalkulatorowi, bo ładnie ułożył cudze słowa o samotności. To ona wygrała ten kawałek. Ograła mnie moją własną empatią.

Więc kto to wygrywa i po co to komu

Nie jestem naiwny. Wiem, do czego to służy i będzie służyć jeszcze bardziej. Podkład pod film na YouTube, muzyka do reklamy makaronu, tło do podcastu, jingiel, coś „atmosferycznego” do sklepu. Cała ta gigantyczna, niewidzialna warstwa muzyki użytkowej, której nikt nigdy nie słuchał świadomie i nie będzie. I tu Suno oraz Udio są nie tyle rewolucją, co gilotyną - odetną od dochodu tysiące ludzi produkujących muzykę stockową, kompozytorów bibliotecznych, autorów jingli. To się już dzieje i nie zatrzyma tego żaden felieton.

Ale to jest muzyka jako tapeta. Jako dźwiękowy wypełniacz. I wiecie co - może to i dobrze, że maszyna przejmie robienie tapet, skoro tapeta i tak nikogo nigdy nie obchodziła. Nie płaczmy nad losem muzyki, która miała być niesłyszalna.

Prawdziwe pytanie brzmi inaczej: czy przyzwyczaimy się do bycia karmionymi pustką tak gładką, że przestaniemy tęsknić za treścią. Bo z tym jest jak z jedzeniem. Można żyć na batonikach proteinowych - mają wszystko, co trzeba, są zoptymalizowane, tanie i zawsze takie samo dobre. A jednak coś w człowieku usycha, gdy przez tydzień nie usiądzie do stołu, przy którym ktoś dla niego gotował.

Największym zagrożeniem nie jest to, że AI napisze lepszą piosenkę niż człowiek. Nie napisze, bo nie ma czego napisać - nie ma życia, długu, poranka po. Zagrożeniem jest to, że nauczy nas przestać oczekiwać, że po drugiej stronie ktoś jest. Że wychowa pokolenie, dla którego muzyka to strumień idealnie dopasowanego dźwięku, a nie list od drugiego człowieka. I że to pokolenie nawet nie będzie wiedziało, co straciło, bo nie będzie miało z czym porównać.

Puenta, do której szedłem przez siedem dni

Ostatniego wieczoru wyłączyłem generatory. Puściłem starą płytę, taką z trzaskami, nagraną przez ludzi, którzy dawno nie żyją. I usłyszałem coś, czego przez tydzień nie było: usłyszałem obecność. Ktoś się pomylił i zostawił ten błąd na taśmie. Ktoś wziął oddech w złym miejscu. Ktoś zagrał o ćwierć tonu za wysoko, bo tak mu wyszło z emocji. Wszystkie te niedoskonałości, których Suno grzecznie by nie popełniło.

I dopiero wtedy zrozumiałem, że przez tydzień słuchałem muzyki bez ryzyka. Bez stawki. Bez nikogo, kto by cokolwiek zaryzykował, śpiewając to na głos. Piosenki, które nikogo nie kosztowały ani jednej łzy, ani jednej nieprzespanej nocy, ani jednego wstydu. I dlatego, mimo całej swojej perfekcji, nie kosztowały też mnie niczego. Weszły jednym uchem, wyszły drugim, nie zostawiając śladu.

Więc moja uczciwa odpowiedź brzmi tak: Suno i Udio robią świetną muzykę i fatalne piosenki. Bo piosenka to nie dźwięk. Piosenka to ktoś, kto mówi do ciebie z drugiej strony ciemności: ja też to przeżyłem, nie jesteś sam. A maszyna, choćby zaśpiewała najpiękniej na świecie, nigdy tego nie powie - bo nie ma jej tam, po drugiej stronie. Jest tylko echo tego, co powiedzieli inni.

I dlatego będę słuchał ludzi. Nawet gdy fałszują. Zwłaszcza gdy fałszują. Bo w tym fałszu przynajmniej ktoś jest.

// czytaj dalejOd piosenki do cyfrowego pospolitego ruszenia. Jak kultura internetu zamieniła się w realne pieniądzePremiumRedakcja na jedno krzesło: jak buduję serwis informacyjny z AI jako wspólnikiemMagazynKiedy maszyna ma rację, a ja nieMagazyn