Funkcja metajęzykowa: kiedy język mówi o sobie, przykłady i wykładniki

👁 117 przeczytań

Funkcja metajęzykowa pojawia się wtedy, gdy język mówi o samym sobie: o znaczeniu słowa, o poprawności formy, o tym, jak coś nazwać. Nie opisuje świata, tylko kod, którym się posługujemy. Dominuje w słownikach, w podręcznikach gramatyki, w poradniach językowych i w każdej rozmowie, w której ktoś pyta „co znaczy to słowo”.

Po czym ją poznać

• Pytania o znaczenie i formę: „co znaczy…”, „jak się pisze…”, „czy można powiedzieć…”.
• Definicje: „X to inaczej Y”, „terminem X nazywamy…”.
• Cudzysłów i kursywa wokół omawianego wyrazu.
• Uwagi o poprawności: „poprawna forma to…”, „to rusycyzm”, „to potocyzm”.
• Wyjaśnianie skrótów i terminów przy pierwszym użyciu.

Przykłady z rozbiorem

„Słowo »wziąć« pisze się przez »wz«, nie przez »wź«.” Wypowiedź o pisowni wyrazu, nie o świecie. Czysta funkcja metajęzykowa.

„Mówiąc »model«, mam na myśli program uczony na danych, a nie osobę pozującą do zdjęć.” Doprecyzowanie znaczenia terminu; metajęzykowa wewnątrz tekstu informatywnego.

„Ten model działa szybciej od poprzedniego.” Zwykła informacja o rzeczywistości; funkcja informatywna.

Gdzie spotkasz ją poza szkołą

W dokumentacji technicznej, w słowniczkach pojęć na stronach firm, w regulaminach („przez »użytkownika« rozumie się…”) i w tekstach o technologii, gdzie połowa roboty polega na wyjaśnianiu, co znaczą nowe terminy. Z tego samego powodu prowadzimy osobne wyjaśnienia pojęć, na przykład LLM i RAG.

Najczęstsze pytania

Czy definicja w słowniku to funkcja metajęzykowa?

Tak, to najczystszy jej przykład: hasło słownikowe mówi wyłącznie o wyrazie.

Ile jest funkcji języka według Jakobsona?

Sześć: informatywna, ekspresywna, impresywna, fatyczna, metajęzykowa i poetycka. Pełne zestawienie jest w tekście funkcje tekstów językowych.