Gdy pytasz po chińsku, AI odpowiada inaczej. Nowe badanie ujawnia mechanizm propagandy w modelach językowych

👁 121 przeczytań

Kiedy zadajesz pytanie po angielsku, model językowy odpowiada neutralnie. Gdy przełączasz się na chiński, odpowiedzi stają się wyraźnie bardziej przychylne wobec władz w Pekinie. To nie przypadek, lecz efekt uboczny sposobu, w jaki powstają dane treningowe najpopularniejszych systemów AI. Nowe badanie opublikowane w Nature ujawnia mechanizm, który może wpływać na to, co miliardy ludzi na świecie uznają za prawdę.

Media pod kontrolą państwa kształtują odpowiedzi AI

Międzynarodowy zespół badaczy przeprowadził sześć powiązanych ze sobą eksperymentów, które dowodzą, że stopień kontroli państwa nad mediami w danym kraju bezpośrednio przekłada się na treści generowane przez duże modele językowe. W krajach o niskiej wolności prasy modele wykazują silniejszą pronacjonalną tendencyjność w języku urzędowym niż w tych samych pytaniach zadawanych po angielsku.

Naukowcy skupili się na Chinach jako studium przypadku. Odkryli, że materiały redagowane i koordynowane przez państwowe media chińskie regularnie pojawiają się w zestawach treningowych komercyjnych modeli językowych. Aby sprawdzić, czy ta obecność ma realny wpływ, przeprowadzili eksperyment z modelem o otwartej wadze. Dodatkowe douczenie na chińskich mediach państwowych sprawiło, że model generował wyraźnie bardziej pozytywne odpowiedzi na pytania dotyczące chińskich instytucji politycznych i przywódców.

Język jako kanał wpływu

Najbardziej wymowny okazał się test na komercyjnych modelach. Gdy użytkownicy zadawali pytania po chińsku, odpowiedzi były systematycznie bardziej przychylne wobec Chin niż te same zapytania sformułowane po angielsku. Różnica językowa działa jak filtr, który aktywuje ukrytą tendencyjność modelu.

„Połączenie wpływu i potencjału perswazyjnego w różnych językach sugeruje niepokojący wniosek: państwa i potężne instytucje mają zwiększone strategiczne bodźce, by wykorzystywać kontrolę nad mediami w nadziei na kształtowanie wyników działania LLM-ów” - piszą autorzy w artykule opublikowanym w Nature.

Skala zjawiska i jego konsekwencje

Badanie nie dotyczy wyłącznie Chin. Analiza objęła wiele krajów o różnym poziomie wolności mediów. W każdym przypadku modele językowe odzwierciedlały dominującą narrację państwową w języku lokalnym. Oznacza to, że miliardy ludzi korzystających z AI w swoich ojczystych językach mogą otrzymywać odpowiedzi zabarwione propagandą, nawet jeśli model został zaprojektowany jako neutralne narzędzie.

Problem jest tym poważniejszy, że modele językowe są coraz częściej wykorzystywane jako źródło informacji - od wyszukiwarek po asystentów głosowych. Jeśli ich odpowiedzi są systematycznie przekrzywione w zależności od języka, użytkownicy w różnych częściach świata mogą żyć w równoległych rzeczywistościach informacyjnych, nawet korzystając z tego samego narzędzia.

Co można z tym zrobić?

Autorzy badania nie proponują prostych rozwiązań, ale wskazują na konieczność większej transparentności w procesie tworzenia danych treningowych. Obecnie firmy takie jak OpenAI, Google czy Meta nie ujawniają pełnej zawartości swoich zbiorów danych. Bez tego audyt tendencyjności pozostaje zadaniem badaczy zewnętrznych, którzy muszą polegać na pośrednich metodach.

Jednym z postulowanych rozwiązań jest wprowadzenie obowiązkowych testów wielojęzycznych przed wypuszczeniem modelu na rynek. Sprawdzanie, czy odpowiedzi różnią się w zależności od języka, mogłoby stać się standardem podobnym do testów bezpieczeństwa w innych branżach. Innym pomysłem jest tworzenie zestawów danych treningowych, które celowo równoważą narracje z różnych źródeł, aby zminimalizować wpływ pojedynczej propagandy.

Niezależnie od wybranej ścieżki, jedno jest pewne: modele językowe nie są neutralnymi odbiciami rzeczywistości. Są produktami danych, które je zasilają, a te dane - jak pokazuje to badanie - są głęboko polityczne.