AI dla prawników: narzędzia, tajemnica zawodowa i zasady w kancelarii

👁 119 przeczytań

AI dla prawników przestało być pytaniem „czy”, a stało się pytaniem „na jakich zasadach”. Naczelna Rada Adwokacka dopisała w czerwcu 2026 do Zbioru Zasad Etyki nowy § 23e o narzędziach technologicznych, Krajowa Izba Radców Prawnych wydała rok wcześniej 22 rekomendacje, a baza spraw sądowych z halucynacjami AI przekroczyła 2000 wpisów, w tym dwa polskie postanowienia NSA. Poniżej: do czego kancelarie realnie używają AI, jakie narzędzia mają polskie orzecznictwo i ile kosztują, co mówią kodeksy etyki i RODO o wklejaniu akt do czatu oraz co AI Act zmienia dla prawnika. To omówienie faktów, nie porada prawna.

Do czego prawnicy realnie używają AI

Według raportu Wolters Kluwer Future Ready Lawyer 2026 92% ankietowanych prawników używa co najmniej jednego narzędzia AI, a badanie Fundacji SET z jesieni 2025 mówi o 52,5% polskich prawników, którzy AI wdrożyli lub wdrażają. Zastosowania układają się w cztery grupy. Czytanie: streszczanie akt, wyciąganie terminów i kwot z umów, porównanie wersji. Research: wyszukiwanie orzeczeń, ale tylko w narzędziach z własną, cytowaną bazą. Pisanie: pierwsze wersje pism i klauzul ze stanem faktycznym od prawnika. Due diligence: przegląd setek umów według listy pytań w narzędziach klasy Harvey, Legora czy CoCounsel. Dlaczego pierwszy krok to czytanie, a nie doradzanie, opisałem w tekście o AI w kancelariach.

Narzędzia ogólne kontra prawnicze

Ceny producentów bez VAT; dolar po kursie NBP 3,857 zł. Harvey podaje 2400 organizacji klienckich, a o wycenie Legory pisałem w tekście o Legorze i Nvidii. Anthropic od maja 2026 integruje Claude z CoCounsel, DocuSign, Box i Harveyem, o czym mówi tekst Claude wchodzi do kancelarii.

Tajemnica zawodowa i RODO

Art. 6 Prawa o adwokaturze nakłada obowiązek zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym adwokat dowiedział się w związku z udzielaniem pomocy prawnej, bez ograniczenia w czasie. § 19 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej wymaga zabezpieczenia tych informacji, w tym stosowania oprogramowania chroniącego dane i szczególnej ostrożności przy środkach elektronicznych. Art. 15 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego obejmuje tajemnicą wszystkie informacje dotyczące klienta „niezależnie od źródła oraz formy i sposobu ich utrwalenia”. Wklejenie akt do narzędzia, którego regulamin pozwala na trening modelu i przegląd przez ludzi, jest w świetle tych przepisów ujawnieniem osobie trzeciej.

Stanowiska samorządów: NRA na posiedzeniu 12-13 czerwca 2026 w Rzeszowie dodała § 23e, według którego narzędzia technologiczne, w tym AI, służą wyłącznie pomocniczo, nie mogą naruszać tajemnicy ani zastępować samodzielnego osądu, adwokat ponosi pełną odpowiedzialność za treść i musi weryfikować wygenerowane dane, a klient na żądanie ma prawo wiedzieć, jakich narzędzi użyto. KIRP opublikowała 13 maja 2025 rekomendacje w trzech częściach (przygotowanie, wdrażanie, stosowanie), z naciskiem na tajemnicę, zgodę klienta i nadzór człowieka. CCBE wydała 2 października 2025 przewodnik o generatywnej AI (nie wprowadzać danych klienta bez umowy powierzenia, weryfikować, informować klienta), a 27 marca 2026 przewodnik techniczny. Od strony RODO warunkiem jest umowa powierzenia z art. 28, dostępna w planach firmowych: OpenAI i Anthropic w planach Business, Team, Enterprise i API deklarują brak treningu na danych klienta, Google to samo dla Workspace. Co trafia na serwery w wersjach konsumenckich, opisuje tekst twoje dane w AI.

Halucynacje i odpowiedzialność

Baza AI Hallucination Cases Damiena Charlotina (HEC Paris) liczyła 25 września 2026 2078 spraw, w których sąd stwierdził oparcie się na zmyślonych treściach z AI; 826 z nich dotyczy zawodowych prawników, 1429 pochodzi z USA. Początek serii to Mata v. Avianca z czerwca 2023 (5000 USD kary); we wrześniu 2026 Sąd Najwyższy Nowego Meksyku ukarał tę samą kwotą adwokata, któremu ChatGPT wymyślił świadków w sprawie o morderstwo, co opisałem w tekście o prawniku i zmyślonych świadkach. W Polsce NSA w postanowieniu z 23 czerwca 2026 (I FZ 104/26) odnotował trzy nieistniejące orzeczenia w zażaleniu pełnomocnika i „nader krytycznie” ocenił bezrefleksyjne korzystanie z AI, a w wyroku z 31 sierpnia 2026 (I OSK 590/26) wskazał zmyślone orzeczenia w skardze kasacyjnej radcy prawnego. Metoda weryfikacji jest jedna: każdą sygnaturę sprawdzić w bazie orzeczeń, każdy cytat porównać ze źródłem.

AI Act i prawnik

Załącznik III pkt 8 AI Act zalicza do wysokiego ryzyka systemy używane przez organy wymiaru sprawiedliwości lub w ich imieniu do badania i interpretacji faktów i prawa; nie obejmuje to narzędzi w kancelarii. Kancelaria jest „podmiotem stosującym” z obowiązkami z art. 4 (wspieranie kompetencji personelu w zakresie AI, od 2 lutego 2025, złagodzony przez Digital Omnibus) i art. 50 (chatbot na stronie kancelarii musi ujawniać, że rozmawia maszyna, od 2 sierpnia 2026). Wymogi dla systemów wysokiego ryzyka z załącznika III wchodzą po zmianie rozporządzeniem 2026/1744 dopiero 2 grudnia 2027. Polska ustawa z 3 lipca 2026 o systemach sztucznej inteligencji powołała Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa SI, która od 28 października 2026 może prowadzić kontrole i nakładać kary. Pięć obowiązków dla małej firmy rozpisuje tekst AI Act dla firm.

Najczęstsze pytania

Czy adwokat może używać ChatGPT?

Kodeks etyki nie zakazuje, ale § 23e wymaga użycia pomocniczego, weryfikacji wyników i ochrony tajemnicy. W praktyce oznacza to plan z umową powierzenia i bez treningu na danych, anonimizację i sprawdzanie każdej sygnatury.

Czy AI zastąpi prawnika?

Nie ma na to danych; jest odwrotna: 826 spraw w bazie Charlotina, w których prawnik odpowiadał za zmyślone przez AI cytaty. Narzędzia przejmują czytanie i pierwsze wersje pism, odpowiedzialność zostaje przy człowieku, co potwierdzają NRA, KIRP i CCBE.

Które narzędzie ma polskie orzecznictwo?

LEX Expert AI i Libra (Wolters Kluwer) oraz Legalis AI i Beck-Noxtua (C.H.Beck) odpowiadają wyłącznie z własnych baz z cytowaniem źródła. ChatGPT, Claude i Gemini nie mają bazy polskich orzeczeń i sygnatury wymyślają.