GPT: co to jest, jak działa i czym różni się od ChatGPT

👁 112 przeczytań

GPT to skrót od Generative Pre-trained Transformer, czyli nazwy rodziny modeli językowych rozwijanych przez OpenAI. W praktyce to silnik, który stoi za ChatGPT i który przewiduje kolejne słowo w tekście na podstawie tego, co już zostało napisane. Cała reszta, czyli pisanie maili, tłumaczenie, analiza dokumentów i kod, wynika z tej jednej umiejętności doprowadzonej do skrajności.

Co znaczy każde słowo w tym skrócie

Generative, czyli generujący. Model nie wybiera odpowiedzi z gotowej listy, tylko układa ją słowo po słowie. Dlatego dwa razy o to samo zapytany potrafi odpowiedzieć inaczej.

Pre-trained, czyli wstępnie wytrenowany. Zanim ktokolwiek zadał mu pytanie, przeczytał ogromne ilości tekstu i nauczył się, jakie słowa po sobie następują. Ta wiedza jest zamrożona w momencie treningu i stąd bierze się jego data graniczna.

Transformer to nazwa architektury sieci neuronowej opisanej przez badaczy Google w 2017 roku. Jej kluczowy pomysł polega na tym, że model patrzy na wszystkie słowa w zdaniu naraz i sam ustala, które są dla siebie ważne. To dlatego rozumie, do czego odnosi się „on” w akapicie sprzed dwóch stron.

GPT a ChatGPT: to nie to samo

To jest najczęstsze nieporozumienie i warto je uporządkować raz. GPT to model, ChatGPT to produkt. Model jest silnikiem, produkt jest samochodem: ma interfejs, historię rozmów, aplikację, konto i abonament. Można korzystać z modeli GPT bez ChatGPT, przez interfejs programistyczny, i można korzystać z ChatGPT, nie wiedząc, który model akurat odpowiada.

Praktyczna konsekwencja: gdy ktoś mówi „GPT nie umie liczyć”, zwykle mówi o zachowaniu konkretnej wersji sprzed roku, a nie o całej rodzinie.

Kolejne wersje po kolei

Pierwszy GPT pojawił się w 2018 roku i był ciekawostką badawczą. Drugi, rok później, po raz pierwszy wzbudził niepokój, bo pisał teksty, których nie dało się łatwo odróżnić od ludzkich. Trzeci, z 2020 roku, pokazał, że skala sama z siebie daje nowe umiejętności. Przełom dla zwykłych ludzi przyszedł w listopadzie 2022, gdy OpenAI wypuściło ChatGPT. Marzec 2023 przyniósł GPT-4, który zdawał egzaminy zawodowe i czytał obrazy.

Potem tempo przyspieszyło. Aktualne wersje z linii piątej opisuję w przewodniku po ChatGPT 5, a co się stało ze starszym modelem, tłumaczę w tekście ChatGPT 4. Najnowszy flagowy model rodziny opisuję w opracowaniu o GPT-6 Astra, a jego wariant zawodowy w tekście o Astra Pro.

Czego GPT nie potrafi

Nie wie, czego nie wie. Model podaje najbardziej prawdopodobną odpowiedź, a nie prawdziwą, więc potrafi z pełnym przekonaniem wymyślić przepis prawny, cytat albo liczbę. To nie jest usterka do naprawienia, tylko cecha sposobu działania. Stąd jedna zasada praktyczna: wszystko, co da się sprawdzić, sprawdzaj, zwłaszcza liczby, daty i nazwiska.

Nie ma też dostępu do rzeczy, których nie dostał. Bez wyszukiwania w internecie nie zna wczorajszych wiadomości, a bez wgranego pliku nie zna Twoich dokumentów.

Czy GPT to jedyne takie modele

Nie, i to jest ważne przy wyborze narzędzia. Konkurencyjne rodziny opisuję osobno: Claude od Anthropic, mocny w długich tekstach po polsku, Gemini od Google, wpięty w usługi, z których pewnie już korzystasz, Grok od xAI oraz DeepSeek, czyli otwarte modele w ułamku ceny. Bieżące pozycje i stawki wszystkich rodzin zbieram w rankingu modeli AI.

Jak zacząć bez płacenia

Darmowy plan ChatGPT wystarcza do codziennej pracy z tekstem, a jego granice opisałem dokładnie w tekście ChatGPT za darmo. Jeśli chcesz od razu pisać lepsze polecenia i nie tracić czasu na poprawianie wyników, zacznij od przewodnika jak pisać prompty.