Trzy rodzaje zleceń

GABEN, moja biografia Gabe'a Newella, ma w ostatnim składzie 263 strony A4 i około 45 tysięcy słów. Szklane Oczy to osiem opowiadań, 38 tysięcy słów, 197 stron w PDF. Żadnej z tych książek nikt mi nie zamówił. Pisałem je dla siebie, więc mogłem robić rzeczy, na które przy zleceniu nie ma miejsca: zmieniać konspekt w połowie pracy, wyrzucić gotowe opowiadanie i napisać je od nowa, a na koniec rozdawać ebooki za darmo.

Droga od materiału do pliku dla drukarni jest jednak taka sama. Research, konspekt, pisanie z AI, kilka rund redakcji, skład. Przy książce na zamówienie dochodzi cudza pamięć jako główne źródło i cudza akceptacja na każdym etapie. Do tego klient płaci, więc każda zmiana kierunku kosztuje kogoś pieniądze. W tej lekcji dzielę rynek na trzy rodzaje zleceń, bo każde ma innego kupującego i każde wywraca się w innym miejscu.

Krok 1. Biografia rodzinna

Biografię rodzinną prawie zawsze kupuje ktoś inny niż bohater. Córka na osiemdziesiąte urodziny ojca, wnuki przed złotymi godami dziadków, syn, który chce spisać historię matki, zanim będzie za późno. Bohater daje czas i pamięć, płaci młodsze pokolenie.

Z tego podziału wynikają dwie praktyczne rzeczy. Na wywiady umawiasz się z osobą, która niczego nie zamawiała i nie zawsze ma ochotę opowiadać. A tekst chcą zatwierdzić dwie strony: bohater, bo to jego życie, i zamawiający, bo to jego pieniądze. Te dwie akceptacje potrafią się rozjechać, o czym więcej w lekcji 21.

Parametry z katalogu kursu, orientacyjne:

• objętość 80-150 stron, nakład kilkudziesięciu egzemplarzy dla rodziny;
• cena 5-12 tys. zł;
• 6-10 tygodni od pierwszego wywiadu do druku;
• materiał na całą książkę zbierasz w 4-8 sesjach nagrań.

Rodzina oczekuje jednej rzeczy ponad wszystko: dziadek ma brzmieć jak dziadek. Po Szklanych Oczach zapisałem sobie, że model pisze prozę sprawną i niczyją. Obcy czytelnik tego nie wyłapie. Wnuczka wyłapie od razu, bo dziadek mówił „jak przyszli Ruscy”, a nie „po wkroczeniu Armii Czerwonej”. Słownictwo, długość zdań i powiedzonka bohatera zbierasz z nagrań do karty głosu (lekcja 14), a każdy rozdział sprawdzasz pod tym kątem.

Krok 2. Książka jubileuszowa firmy

Tu kupuje właściciel albo zarząd przed okrągłą rocznicą: 25 lat, 30 lat, pół wieku. Czytają pracownicy, klienci, kontrahenci, czasem samorząd i lokalna prasa. Książka trafia do rąk gości na gali albo do paczek świątecznych dla klientów. W katalogu kursu ta pozycja ma widełki 10-20 tys. zł, ze zdjęciami archiwalnymi w środku.

Trwa dłużej niż biografia rodzinna z jednego powodu: tekst zatwierdza kilka osób. Założyciel, wspólnik, ktoś z marketingu, czasem prawnik. Każdy czyta inaczej i każdy ma swoją wersję tego, jak firma przetrwała kryzys w 2009 roku. Materiał też jest inny. Zamiast jednej pamięci masz kilkanaście krótszych rozmów z pracownikami, do tego kroniki, stare foldery, zdjęcia z otwarcia pierwszego oddziału. Jak połączyć historię firmy z wypowiedziami ludzi, pokazuję w lekcji 20.

Data jubileuszu nie przesunie się o tydzień dlatego, że księgowość nie zdążyła przeczytać rozdziału o latach dziewięćdziesiątych. Harmonogram układam więc od tyłu: termin gali, minus druk, minus skład, minus ostatnia runda akceptacji.

Krok 3. Poradnik ekspercki pod nazwiskiem klienta

Trzeci rodzaj kupuje sam ekspert. Doradca podatkowy, fizjoterapeutka, trener sprzedaży, właściciel firmy usługowej, który chce mieć na biurku książkę ze swoim nazwiskiem na okładce. Widełki z katalogu: 8-18 tys. zł.

Czytelnik jest obcy. Poradnik idzie do sprzedaży albo jako prezent dla klientów i partnerów, więc musi się bronić jak każda inna książka w księgarni. W researchu rynku z sierpnia 2026 zanotowałem, że Empik Selfpublishing ma około 11 tys. autorów, poradniki to 33 procent katalogu, a autor dostaje 50-70 procent ceny. Konkurencja w tej półce jest duża, więc poradnik bez przykładów z praktyki eksperta przepada.

Największa trudność leży po stronie materiału. Ekspert wie, co robi, ale nie umie powiedzieć, dlaczego robi to właśnie tak. Na pytanie „jak pan wybiera klientów?” odpowiada ogólnikiem, a przy trzecim konkretnym przypadku sam z siebie podaje regułę, którą stosuje od dwudziestu lat. Techniki takich rozmów są w lekcji 7. Kwestię nazwiska na okładce, kiedy tekst pisał ktoś inny, rozbieram w następnej lekcji.

Krok 4. Trzy zlecenia obok siebie

Najtrudniejszy wiersz to „gdzie się wywraca”. Każde z tych ryzyk da się nazwać na pierwszym spotkaniu z klientem i wpisać do umowy, zanim ktokolwiek zapłaci pierwszą transzę.

Krok 5. Mniejsze zlecenia na wejście i na dokładkę

Obok trzech głównych rodzajów są dwa mniejsze, które wpisałbym do oferty od pierwszego dnia.

Spisanie wspomnień bez wydania: rękopis i PDF, 3-6 tys. zł. Bez składu do druku, bez okładki, bez ISBN. Dla części rodzin to wystarczy, a dla ciebie to krótszy projekt, na którym ćwiczysz wywiady i pisanie w cudzym głosie. Jeśli rodzina po roku zechce wydruku, materiał już leży gotowy.

Ebook i audiobook z gotowej książki: 1-3 tys. zł. Skład ebooka robię z tego samego źródła co PDF, ten sam skrypt składa obie wersje (lekcja 27). Audiobook przy syntezie mowy kosztuje mniej, niż się wydaje. Przy pipeline'ie audiobooków lektur liczyłem około tysiąca znaków na minutę nagrania. Darmowy Edge TTS kosztuje zero, ElevenLabs wychodził wtedy około 900 zł za milion znaków. Biografia na 120 stron to w przybliżeniu 200 tys. znaków, czyli kilka godzin nagrania i około 200 zł za syntezę w droższym silniku. Głos samego bohatera wchodzi w grę tylko za jego wyraźną zgodą, o czym w lekcji 4.

Protip: zanim przyjmiesz pierwsze płatne zlecenie, zrób jedną książkę dla własnej rodziny albo znajomego eksperta. Pierwsza książka to zwykle 2-3 miesiące pracy i lepiej, żeby te miesiące nauki nie szły na koszt klienta. Dostajesz przy okazji egzemplarz, który można położyć na stole przy rozmowie sprzedażowej. Więcej o tym w lekcji 33.

Po pierwszym telefonie od potencjalnego klienta wypełniam krótką kartę. Pozwala mi od razu zobaczyć, z którym rodzajem zlecenia mam do czynienia i gdzie leży ryzyko:

KARTA ZLECENIA - wypełniam po pierwszym kontakcie

Rodzaj:            biografia rodzinna / książka firmowa / poradnik / wspomnienia bez wydania
Kto dzwoni:        [imię, relacja z bohaterem albo stanowisko w firmie]
Bohater:           [kto, wiek, czy wie o projekcie, czy chce rozmawiać]
Kto zatwierdza:    [wszystkie osoby, które przeczytają tekst przed drukiem]
Termin twardy:     [urodziny, rocznica, gala, targi - data albo „brak”]
Materiał:          [nagrania, zdjęcia, dokumenty, kroniki - co już istnieje]
Liczba rozmówców:  [1 osoba / kilka / kilkanaście]
Objętość wstępna:  [strony albo „nie wiadomo”]
Odbiorca książki:  [rodzina / pracownicy i klienci / sprzedaż w księgarniach]
Dodatki:           [ebook / audiobook / dodruk]
Ryzyko nr 1:       [jedno zdanie: gdzie ten projekt może się wywrócić]
Widełki z katalogu:[kwota od-do, bez obietnic]

Pole „ryzyko nr 1” wypełniam zawsze, nawet jeśli projekt wygląda prosto. Zwykle jest to któraś pozycja z ostatniego wiersza tabeli w kroku 4.