Black FridayHiggsfield: tot 63% korting op jaarabonnementen - Seedance 2.5, Nano Banana Pro, GPT Image Bekijk de deal →affiliatelink
Naar de inhoud
Wiskunde · 1859-2026

Wat verandert het bewijs van de Riemann-hypothese? Van priemgetallen naar de sleutel in je browser

Lean en Mathlib bevestigden het formele bewijs van de Riemann-hypothese. Ik kijk wat het betekent voor priemgetallen, RSA-sleutels en de Clay-prijs.

·

In het archief van Levent Alpöge kun je de plek aanwijzen waar het bewijs eindigt. Moeilijker is het om de pagina te vinden waarna een wiskundige het belangrijkste idee kan reconstrueren. Op 20 november maakte Alpöge bekend dat hij met hulp van Claude een oplossing had gevonden. De dag erna bevestigden de Lean- en Mathlib-gemeenschappen de juistheid van het formele bewijs van de klassieke hypothese. Ik las hun standpunt en keek in de controledocumentatie van MIT. Het interessantste gevolg is te laten zien op een gewoon ruitjesblaadje. Mededeling van Lean en Mathlib · Controles van MIT

  • De Lean- en Mathlib-gemeenschappen bevestigden op 21 november 2026 de juistheid van het formele bewijs van de klassieke Riemann-hypothese dat Levent Alpöge aankondigde.
  • De hypothese begrenst de fout bij het tellen van priemgetallen. Ze levert geen methode om RSA-sleutels te ontbinden in factoren.
  • De Clay-prijs wordt geregeld door een aparte procedure: publicatie, minstens twee jaar en algemene aanvaarding door wiskundigen.

Twee streepjes onder de honderd

Ik schrijf de priemgetallen tot honderd op. De laatste twee zijn 89 en 97. In totaal zijn het er 25. Tot duizend zijn het er 168. Zulke lijsten kun je steeds verder voortzetten, maar de tussenruimtes blijven grillig. Tussen 89 en 97 zitten acht eenheden, tussen 101 en 103 slechts twee. De vraag die naar Riemann leidt, gaat erover hoe ver het totale aantal priemgetallen tot een bepaalde grens kan afwijken van een goede voorspelling.

De trapjes van de priemgetallen tot 100
0204060801000510152025Li(x)π(x)
π(100)25
Li(x)29,08
Li(x) − π(x)4,08
π(x): hoeveel priemgetallen er zijn die niet groter zijn dan x
Li(x): gladde voorspelling, logaritmische integraal

Wiskundigen hebben zo'n voorspelling. Stel je een teller voor waaraan elk volgend getal een klein breukdeel toevoegt. Naarmate de grens opschuift, wordt die bijdrage kleiner, want hoe hoger je komt, hoe zeldzamer een priemgetal wordt. De logaritmische integraal beschrijft een gladde kromme die je kunt vergelijken met de trapjes van de echte teller. De priemgetalstelling zelf zegt dat op grote schaal de verhouding tussen telling en benadering naar één gaat. De Riemann-hypothese maakt het mogelijk de afwijking veel strakker te begrenzen. De wiskundige notatie van een van de gevolgen is π(x) = Li(x) + O(√x log x) voor grote x. De letter O verbergt een constante. Als je 100 invult in de uitdrukking onder het wortelteken, krijg je niet de exacte fout voor onze lijst. Beschrijving van het probleem en officiële formulering van het CMI

Dit maakt verschil in het werk van een wiskundige. Als in een ouder artikel een schatting is afgeleid onder de voorwaarde dat de klassieke hypothese waar is, hoef je nu om haar toe te passen alleen de exacte inhoud van de aanname en de reikwijdte van het bewijs op elkaar af te stemmen. Er zijn ook werken die hypothesen over andere functies vereisen. Alpöge beschreef een uitbreiding voor de L-functies van Dirichlet. Voordat je de conclusie naar andere families overbrengt, moet je elke aanname controleren. Notitie van Alpöge · Vijf gecontroleerde stellingen

Waarom een half belangrijker is dan een biljoen

Riemann bekeek de vraag over priemgetallen door de zètafunctie. In zo'n functie kun je een complex getal invullen, dus een punt dat door twee coördinaten wordt bepaald. In de grafiek interesseren mij de punten waar de waarde van de functie verdwijnt. Het eerste van de niet-triviale punten boven de reële as ligt op een hoogte van ongeveer 14,134725. Het tweede op een hoogte van ongeveer 21,022040. In beide gevallen is de horizontale coördinaat 1/2.

De eerste vijf niet-triviale nulpunten met positief imaginair deel
Re(s) = 1/2
Im(s)Re(s)01/2110i20i30i
ζ(1/2 + 14,134725 i) = 0
  1. n = 11/2 + 14,134725 i
  2. n = 21/2 + 21,022040 i
  3. n = 31/2 + 25,010858 i
  4. n = 41/2 + 30,424876 i
  5. n = 51/2 + 32,935062 i
kritieke lijnkritieke strookniet-triviaal nulpunt

De formule die de nulpunten verbindt met het tellen van priemgetallen laat zien wat er op het spel staat. De afzonderlijke nulpunten brengen schommelingen in de benadering. Het reële deel van het nulpunt bepaalt de omvang van die bijdrage, het imaginaire deel de oscillatie ervan. Als alle niet-triviale nulpunten precies op de lijn met reëel deel 1/2 liggen, krijgen we greep op het aanwassen van de fout. Daarom kan de ligging van één hypothetisch punt ver buiten het bereik van computers meer betekenen dan nog een biljoen overeenkomstige voorbeelden erbij. Tabellen van nulpunten van Odlyzko · NIST DLMF, nulpunten van de zètafunctie

Bernhard Riemann, Ueber die Anzahl der Primzahlen unter einer gegebenen Grösse, 1859
Monatsberichte, November 1859
Bernhard Riemann
Bernhard Riemann, 1863

Het rekenresultaat kun je op twee manieren weergeven. Clay schrijft over de eerste tien biljoen gecontroleerde nulpunten. Dave Platt en Tim Trudgian bewezen met rigoureuze foutcontrole de overeenstemming tot een hoogte van drie biljoen. Dat tweede getal is een coördinaat op de verticale as. Uit deze twee waarden mag je niet concluderen dat het eerste team meer dan drie keer zoveel punten controleerde. Clay · Werk van Platt en Trudgian

1013zoveel eerste nulpunten zijn gecontroleerd volgens het Clay Mathematics Institute
3 × 1012tot deze hoogte op de verticale as bewezen Platt en Trudgian de overeenstemming met rigoureuze foutcontrole

De eerste waarde telt punten, de tweede is een coördinaat. Ze zijn niet rechtstreeks te vergelijken.

Het slotje in de browser na de aankondiging van het bewijs

Ik neem 323. Moet ik onderzoeken hoeveel priemgetallen onder deze grens liggen, of het getal zelf ontbinden in factoren? Bij de tweede opgave luidt het antwoord 17 keer 19. De voorspelling van de dichtheid van priemgetallen rond 323 geeft niet rechtstreeks een van die delers prijs. Bij de getallen die in de cryptografie worden gebruikt, is de afstand tussen de twee opgaven bijzonder belangrijk.

Eén getal, twee verschillende opgaven
priemgetallen onder dit getal66Priemgetallen tellen. Daar gaat de Riemann-hypothese over.
ontbinding in priemfactoren17 × 19Ontbinden in factoren. Op de moeilijkheid daarvan berust RSA, en de mededeling over het bewijs bevat geen factorisatiealgoritme.

In het RSA-systeem bevat de publieke sleutel onder meer een grote modulus, meestal het product van twee passend gekozen priemgetallen. Kennis van de factoren maakt het mogelijk de informatie terug te winnen die nodig is voor privébewerkingen. Wil uit de aankondiging van Alpöge een praktisch gevaar voor zulke sleutels voortvloeien, dan moet iemand een werkzame methode laten zien voor moduli van de gebruikte grootte en de kosten ervan berekenen. In de gezamenlijke mededeling van Lean en Mathlib werd het bewijs van de stelling over de nulpunten beoordeeld. Er werd geen algoritme voor het ontbinden van RSA-moduli gepresenteerd. Uit deze publicatie volgt niet dat je een sleutel of wachtwoord moet vervangen. RSA-specificatie, RFC 8017, hoofdstuk 3 · Gecontroleerde reikwijdte van de stelling

Wat je kunt doen met zeventien miljoen regels

Ik begin met een kort controlebestand. Daarin staat de definitie van de hypothese uit de bibliotheek Mathlib, waarvan experts de betekenis kunnen controleren zonder het enorme archief van de auteur in te lezen. Twee hulpmiddelen vergeleken deze definitie met het doel waartoe het bewijs leidt. Daarna accepteerden verschillende onafhankelijke programma's de geëxporteerde weergave van de stappen. De exporter maakt het mogelijk een statische vastlegging van de redenering te onderzoeken zonder de opdrachten uit het oorspronkelijke project uit te voeren. Dat is een veel sterker resultaat dan de melding dat de compilatie is afgerond. Standpunt van de gemeenschap

Mathlib/NumberTheory/LSeries/RiemannZeta.leanLean 4
182/-- A formal statement of the **Riemann hypothesis** – constructing a term of this type is worth a
183million dollars. -/
184@[wikidata Q205966]
185def RiemannHypothesis : Prop :=
186  ∀ (s : ℂ) (_ : riemannZeta s = 0) (_ : ¬∃ n : ℕ, s = -2 * (n + 1)) (_ : s ≠ 1), s.re = 1 / 2
lean v4.33.1175 187 / 175 187 modules, 0 errorspass
leanchecker175 187 / 175 187pass
lean4lean175 187 / 175 187pass
nanoda27 min 42 s, 80 threadsaccepts
con-leche1 468 418 declarationsaccepts
con-leche --compare5 / 5 theoremsaccepts
mathlib4 · math.mit.edu/~drew/grh, 21.11.2026, 12:55 UTC

Andrew Sutherland van MIT liet nog een andere controle zien. Aan de formalisering kun je bekende equivalente formuleringen van het vraagstuk toevoegen. In de criteria van Robin en Lagarias komt de som van de delers van een natuurlijk getal voor. Een wiskundige die deze ongelijkheden kent, kan het doel herkennen zonder zich door de definities van de zètafunctie te worstelen. Een formele vastlegging die zulke vergelijkingen doorstaat, wordt een instrument voor verder werk. De lezer wil echter nog steeds weten waarom iemand er eigenlijk op kwam. Logboek en bestanden van het experiment

“We hereby certify that both the statement and the proof of the Riemann Hypothesis are correct.”

Hierbij verklaren wij dat zowel de stelling als het bewijs van de Riemann-hypothese correct zijn.

Alpöge zelf noemde de poging om de redenering uit te werken tot een tekst van meer dan 250 duizend pagina's. Dat is zijn beschrijving van de lengte van de werkuitleg. De beschikbaar gestelde notitie telt vier pagina's. Toen Terence Tao geïnteresseerden naar de discussie rond de bestanden verwees, ging het hem ook om het blootleggen van de bewijsstrategie. Voor een leraar en voor een onderzoeker die aan een naburig probleem werkt, is dat een praktische vraag: welk deel van de methode is het waard om mee te nemen? Notitie van de auteur · Bericht van Terence Tao

De omvang van het formele bewijs
175 187Lean-modules in het MIT-rapport
circa 17 mln.regels code volgens de mededeling van de gemeenschap
14delen van het archief bij de auteur
4pagina's van de notitie van de auteur
250 000+pagina's werkuitleg volgens de auteur

Dit zijn verschillende maten van hetzelfde materiaal. Je moet ze niet optellen.

Wie het resultaat ondertekent en wanneer de prijs komt

In de notitie spreekt Alpöge en hij kent Claude een wezenlijk aandeel in de ontdekking toe. De repository en de rapporten maken het mogelijk het resultaat te controleren, maar geven niet elke beslissing weer die in het werk met het model is genomen. De lezer kan de aankondiging eerlijk aan de persoon toeschrijven, het aandeel van het systeem beschrijven volgens diens verslag en de mensen die de verificatie op zich namen apart noemen. Over het auteurschap van het toekomstige artikel beslist de feitelijke lijst van auteurs.

“Claude flew, and danced, and sparkled near that finish line.”

Claude vloog, danste en fonkelde vlak voor die finishlijn.

Het Clay Mathematics Institute hanteert een eigen procedure. De oplossing moet verschijnen op een gekwalificeerde publicatieplek. Na de publicatie moeten er minstens twee jaar verstrijken. Het instituut eist ook algemene aanvaarding door de internationale wiskundige gemeenschap. Er is met name geen grond om twee jaar op te tellen bij de datum waarop de bestanden op internet kwamen en de uitbetalingsdag van het miljoen dollar uit te roepen. In de rubriek van de prijswinnaar kan nog steeds geen naam worden ingevuld. Regels van Clay

Van manuscript tot mededeling
  1. 1859Riemann publiceert zijn werk over het aantal priemgetallen kleiner dan een gegeven grootte
  2. 2000Het Clay Mathematics Institute maakt de lijst van de millenniumproblemen bekend
  3. 2020Platt en Trudgian stellen een rekenkundig bewijs beschikbaar tot een hoogte van 3 × 10¹²
  4. 20.11.2026Alpöge maakt het resultaat bekend, publiceert de notitie en verwijzingen naar 14 delen van het archief
  5. 21.11.2026
    14:55 CET
    De Lean- en Mathlib-gemeenschappen bevestigen de juistheid van het formele bewijs van de klassieke hypothese
1.Publicatie op een gekwalificeerde plek
2.Minstens twee jaar na de publicatie
3.Algemene aanvaarding door de internationale wiskundige gemeenschap

Drie voorwaarden voor de Clay-prijs · Stand op 21.11.2026: het instituut heeft geen winnaar bekendgemaakt. claymath.org

Vragen van lezers

Is dit het einde van versleuteling?

Nee. Een schatting van de verdeling van priemgetallen onthult niet de factoren van een concrete RSA-sleutel. De term “versleuteling” omvat bovendien veel systemen die op andere grondslagen zijn gebouwd.

Kan ik nu het volgende priemgetal vinden zonder kandidaten te controleren?

De hypothese begrenst de fout bij het tellen. Ze levert geen kant-en-klare lijst van de volgende priemgetallen.

Is het formele bewijs onafhankelijk gecontroleerd?

Ja. Het standpunt van 21 november beschrijft een controle van de inhoud van de stelling en een toetsing van het bewijs door afzonderlijke programma's. De status van de prijs en het werk aan een uitleg voor mensen zijn aparte zaken.

Wie krijgt het miljoen dollar?

De beslissing neemt Clay volgens zijn eigen regels. Per 21 november is er geen bekendmaking van een winnaar.

Is de AI de auteur?

Alpöge gaf aan het bewijs te hebben ontdekt in samenwerking met Claude. De mededeling over de verificatie beslist noch over de regels van auteurschap, noch over de verdeling van een eventuele prijs.

The Riemann Hypothesis, ExplainedYouTube
Video: Quanta Magazine, “The Riemann Hypothesis, Explained” (in het Engels).
Lees ookBewijs van de Riemann-hypothese: wat de experts van Lean en Mathlib precies hebben gecontroleerd →
Foto’s en grafieken
Kinetyra AanbiedingLovable Pro 132,47 €/jaarReplit Core 121,34 €/jaarPostHog 54,55 €/jaarAlle aanbiedingen →
× ‹ powiększenie ›